VERSLAGGEVERSCOLUMNTOINE HEIJMANS IN BORN

Born to be Born: de veerkracht van een autodorp

-Beeld -

Verholen trots ligt de enige grote autofabriek van Nederland naast de snelweg: een zee van productiehallen en alleen het monument voor de vliegende Mini is zichtbaar - nooit begreep ik de slagzin die erbij hoort: ‘Born to be wild’, want zo’n wilde auto is het niet. Het is dus een woordspeling: Born, het kerkdorp Born, sinds elfhonderdnogwat, is Born to be Born en met een slagader verbonden aan de fabriek die in problemen is, want BMW trok een groot contract terug en wat de crisis met de Mini’s doet moet nog blijken. Het is in elk geval, zoals Paul zegt, de nieuwe eigenaar van cafetaria Anjo, ‘fragiel’.

De vliegende Mini.Beeld Toine Heijmans

Dit is de taille van Limburg, het smalste stukje, en dan kun je woordspelig over de broekriem beginnen maar die kennen ze al. Born was van de mijnen, iedereen had ermee van doen; ter compensatie van de sluiting kregen ze in ‘67 een autofabriek en iedereen heeft daarmee van doen. Dit is dus niet de eerste crisis.

Born is een keurig Nederlands groeidorp afgezet met stevige huizen en hoge, smalle bomen die ruisend de snelweg overstemmen. Met zwerfkeien bestrooide rotondes voeren naar de autofabriek, aan de andere kant van de snelweg; ze vonden een sponsor in versspecialist Jos Puts. Rijwoningen, bungalows, villaatjes en twee-onder-een-kappers langs straten die Claudius heten, Octavianus en Aquarius. Het is hier anders dan in de omringende Limburgse dorpen, zeggen ze in Born: het is hier ‘gemêleerd’. Minder ‘ons-kent-ons’.

Postbode. Politieman op fiets. Maurice van Bezel noemt Born een ‘dorp-plus’: overal zijn de voorzieningen weggetrokken maar niet hier – zijn makelaarskantoor vindt gezelschap in een bankfiliaal, een kantoorboekhandel, een reisbureau, een bloemenboetiek. Limburg, zeg ik, daar heerst toch de krimp en Maurice lacht: ‘krimp, dat is een tien jaar oud verhaal en ze blijven er maar rapporten over schrijven’ – hij heeft 21 huizen in de verkoop en de helft is verkocht onder voorbehoud, ‘voor een woning van tweeënhalve ton staan meteen vijftig mensen klaar’.

En nu de malaise dreigt? ‘Het is een hypermoderne fabriek. En de dip in de automarkt is een golfbeweging’.

Het landschap heuvelt en de maïs schiet op en de personenautofabriek verwisselt steeds van kleur: DAF, Volvo, Mitsubishi en nu bouwt VDL Nedcar voor BMW. Het personeelsbestand veerde van 4500 naar 1500 (in 2011) naar 7000 (in 2018) naar 5000. En Born veerde mee. Het is niet alleen de fabriek, zegt Maurice, het zijn ook alle toeleveranciers: iedereen is er uiteindelijk mee verbonden.

En iedereen eet friet bij cafetaria Anjo, zo oud als de autofabriek en vol in bedrijf. De nieuwe eigenaar heeft een duidelijk accent, die komt uit Naaldwijk, ook al import. Het mooie van de cultuur in Born is, zegt Paul Noordermeer, dat ze er nog echt van friet houden – in het westen gaan ze vega en supergezond. ‘Het is eenvoudig om je hier als nieuwkomer sociaal te bewegen, maar je hebt een frituur dus de mensen komen naar je toe, dat helpt’.

En ja: ze praten over de fabriek, maar meestal niet hardop, ‘er zijn daar toch wel zorgen over, het is de economische motor hier en da’s gevaarlijk, de hele streek is ervan afhankelijk’.

Hub Lemmens in het Gemeenschapshuis.Beeld Toine Heijmans

Hub Lemmens was 36 jaar politicus en 16 jaar wethouder en mag zich nu voorzitter noemen van ’s dorps trots: het gemeenschapshuis. Met een ruim café en kleine kaart, twee zalen, epicentrum van het verenigingsleven (vanavond fanfare), tevens hoofdkwartier van acht huisartsen, ruim gehuisvest naast de vrijstaande bibliotheek. In een kerkdorp van zesduizend mensen.

Ze denken er graag terug aan de tijd dat Born een eigen gemeente was – Hub herinnert zich hoe Sittard en Geleen in de onderhandelingen voor een herindeling graag de autofabriek erbij wilden, maar niet Born, ‘zo gaat dat’.

Zoon van een kompel, dus Hub weet hoe economie en leven in elkaar grijpen. Hij zag de nieuwbouwwijken opschieten als maïs, ‘voor mensen niet van hier’, de meesten werken nu ‘op Nedcar’, maar ook ‘op Chemelot’, het oude DSM-terrein. Hij werkt aan een boek over die volkomen gedaanteverwisseling: ‘de Kerkstraat, dat waren vijf cafés en acht boerderijen’, nu staan daar drive-in woningen, een metamorfose naar emancipatie en welvaart in vijftig jaar.

Dus ja er zijn zorgen nu maar Born is Born, gekleid naar de heuvelende economie. Hub maakte ‘drie dips’ mee, dat went, ‘iedereen hier weet wat ups en downs zijn.’ Als ik hem naar de toekomst vraag zegt hij: ‘ik zie toch dat er weer jonge gezinnen komen wonen, ze knappen de grote oude boerderijen op, dat is een gezonde ontwikkeling.’

Zee van productieloodsen.Beeld Rob Engelaar - ANP

Zwijgend ligt de vraag op tafel of er wel genoeg zorgen zijn in Nederland over de dreigende lucht boven de fabriek en al z’n mensen.

Misschien moet de autofabriek eerst koninklijk worden, besluiten we, en ik zie Maxima in een Mini, en we lachen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden