Van Gidsland tot hekkensluiterHoe progressief is nederland nog?

Boris Dittrich over abortus, drugs en euthanasie: ‘Het debat is hier wat ingezakt’

Vijftig jaar geleden was Nederland een progressief lichtbaken in de wereld. In een korte serie staat de vraag centraal: is dit nog steeds zo? In aflevering 3 Boris Dittrich over drugs en ethische kwesties. 

Boris Dittrich: ‘We moeten bij drugs weer durven omdenken.’Beeld Cynthia van Elk

De scheiding van soft- en harddrugs, euthanasie, het homohuwelijk; Nederland is vaak getypeerd als ‘de experimenteerhoek van Europa’. Boris Dittrich (64), lid van de D66-Eerste Kamerfractie, weet nog dat hij als 14-jarige scholier de trap afliep naar een werfkelder aan de Utrechtse Oudegracht, naar Sarasani, door velen beschouwd als de eerste coffeeshop van Nederland. Een joint rookte hij er niet, maar hij zag er wel ‘hele normale mensen’, niet de ‘criminele en verslaafde types’, die hem door de conrector waren voorgespiegeld. Het lag allemaal genuanceerder met die drugs.

Hetzelfde merkte hij later als politicus op bij het vaak emotionele euthanasiedebat en bij zijn jarenlange campagne die leidde tot de invoering van het homohuwelijk. De wereld is niet zwart of wit.

Hoe progressief was Nederland een halve eeuw geleden?

‘Bij het drugsbeleid: zeer. We maakten al vroeg onderscheid in hard- en softdrugs, gevaarlijk en minder gevaarlijk. We letten op de gezondheidsaspecten. Dat was nergens zo geregeld. Nederland liep met de coffeeshops voorop. Toen in de jaren tachtig heroïneverslaving een probleem werd, gingen we methadon verstrekken, om de drugsverslaving te dempen en hulp te kunnen bieden om er vanaf te komen. Andere landen zagen ons als lichtend voorbeeld.’

BIO

Boris Dittrich was rechter voor hij nationale bekendheid kreeg als Kamerlid voor D66. Tijdens de paarse kabinetten (1994-2002), waar D66 deel van uitmaakte, was hij woordvoerder Justitie en als zodanig nauw betrokken bij de debatten over drugsbeleid en euthanasie. In 2007 verbond hij zich aan Human Rights Watch waar hij zich met name inzet voor homorechten. 

Intussen zijn we wel door tal van landen ingehaald.

‘Andere landen zijn inmiddels verder, mede op basis van Nederlandse ervaringen. Maar we moeten onszelf ook niet overschatten. Wij doen hier altijd alsof wij het licht uitvinden, maar dat is helemaal niet zo.

‘Ik heb in Uruguay met senatoren gesproken. Daar zijn softdrugs voor eigen gebruik gelegaliseerd. Terwijl in Nederland altijd gezegd wordt: legaliseren, dat kan niet, we zijn gebonden aan internationale verdragen en die verbieden dit. Maar Uruguay en ook Canada, waar softdrugs legaal zijn, worden internationaal niet op het matje geroepen.’

Het nieuwe pleidooi voor regulering in het onlangs gelanceerde Drugsmanifest is politiek niet bepaald warm ontvangen.

‘Ik vond veel van de kritiek onterecht. We zien dat de georganiseerde criminaliteit groter, heftiger en venijniger is geworden. Dat komt omdat we de achterdeur van de coffeeshops nooit goed hebben geregeld, waardoor al die criminele winsten naar andere vormen van drugshandel zijn gegaan, zoals heroïne, cocaïne en ecstasy.

‘We moeten bij drugs weer durven omdenken. Kijk naar de reacties na de moord op Derk Wiersum. Elke drugsgebruiker werd daarvoor indirect verantwoordelijk gehouden. Belachelijk. Alleen om een verbod roepen werkt niet, een drugsvrije wereld is een utopie. Dus stop met het over één kam scheren van alle drugs.’

Feit blijft dat Nederland de drugschuur van de wereld is.

‘Nederland is inderdaad de leidende exporteur van synthetische drugs. We moeten daar hard tegen optreden. Maar het roer moet wel om.’

Kunnen we ooit weer die rol van gidsland gaan spelen?

‘In vergelijking met veel andere landen liggen we nog steeds in de voorhoede. Inmiddels kunnen we ons baseren op veertig jaar ervaring. We kunnen met zelfvertrouwen uitleggen waarom we bepaalde dingen doen. Het is een feit dat hier veel minder jongeren drugs gebruiken dan in landen waar repressiever wordt opgetreden.’

Met drugs is het als met euthanasie. In het buitenland chargeren ze erop los. Er wordt gedacht dat we oudjes doodspuiten als ze niet meer meetellen.

‘Euthanasie blijft een onderwerp dat zich helaas te makkelijk leent voor sjablonen. We waren het eerste land met een uitgebreide praktijk dat door rechtspraak behoorlijk was uitgebeend. Dat heeft Els Borst weten te vertalen naar wetgeving. Dat er veel weerstand tegen is gebleven, begrijp ik. Maar laten we niet vergeten dat er ook een aanmerkelijke groep is die niet voor euthanasie in aanmerking komt, omdat hun lijden niet uitzichtloos of ondragelijk is. Die soms zelf een einde aan hun leven willen maken. Hun zorgvuldige hulp bieden, mag nu niet. Dus zie je vreselijke dingen, dat mensen voor de trein springen, of het kanaal in, verkeerde pillen innemen waardoor ze niet doodgaan en ernstige gezondheidsschade hebben.’

Begin jaren negentig hadden we het debat rond de pil van Drion. Dertig jaar later voeren we nog steeds dezelfde discussie. Zwitserland is ons voorbijgestreefd.

‘Voor een deel heeft dat te maken met onze coalitiepolitiek. En na jaren discussies over euthanasie hebben we lang gedacht: het staat in de wet, dus we zijn er. Maar dit debat heeft ook onderhoud nodig. Je zag het toen er onrust ontstond nadat het OM een onderzoek begon tegen euthanasieartsen. Dan staat het blijkbaar wel in de wet, maar blijft er onduidelijkheid bestaan.’

Speelt internationale druk een rol? Conservatieve krachten vechten steeds nadrukkelijker tegen abortus, drugs en euthanasie.

‘Jazeker, ik merkte bij mijn werk voor Human Rights Watch hoe goed dit soort groeperingen zijn georganiseerd, ook tegen bijvoorbeeld homorechten. Dit zou een waarschuwing moeten zijn voor progressieve groeperingen om meer van zich te laten horen. Rond het klimaat zie je dat gebeuren, maar bij ethische kwesties lijkt het debat wat ingezakt. Zo van: er is al zoveel bereikt.’

Er is een verschil tussen acceptatie en onverschilligheid. Je ziet vertrutting, grote groepen halen de schouders op bij de rechten van trans- en interseksuelen.

‘Nederland is in de Rainbow Index van de Europese lhbti-koepelorganisatie ILGA-Europe uit de top-10 gevallen. We staan elfde, waar we dachten dat we op nummer één stonden.’

Zijn we zelfgenoegzaam achterover gaan leunen na de invoering van het homohuwelijk?

‘Ja, en de openstelling ervan is van twintig jaar geleden! Alsof daarna het probleem is opgelost. We hebben nog altijd homodiscriminatie.’

Lhbti-rechten, drugsbeleid, voltooid leven, zijn dit nog steeds de onderscheidende thema’s?

‘Ik ben zelf geen man die als missionaris met een progressieve agenda de wereld over gaat. Maar stel dat de voorstellen over voltooid leven erdoor komen. Dan hoop ik dat de regering ambassades goed instrueert, zodat we de wereld kunnen uitleggen wat wij in Nederland doen. Dat wij anders dan Zwitserland niet zitten te wachten op zelfdodingtoerisme.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden