column Bert Wagendorp

Bomen, kunnen we in alle objectiviteit vaststellen, lopen niet tegen auto’s aan, auto’s rijden wel tegen bomen

Bomen, kunnen we in alle objectiviteit vaststellen, lopen niet tegen auto’s aan, auto’s rijden wel tegen bomen. Toch krijgen, vanwege de verkeersveiligheid, 343 zomereiken langs de N319 tussen Groenlo en Ruurlo binnenkort de kettingzaag in de flank. Ze moeten om, zodat er niemand meer tegenaan kan rijden.

In het stuk dat Mac van Dinther in de Volkskrant over de kwestie schreef, stond het prachtige woord ‘bladertunnel’. De bladertunnel is de eerste associatie die ik met de Achterhoek heb: een weg en bomen waarvan het bladerdek zich verenigt met dat van de bomen aan de overkant. Het heeft iets beschermends, zo’n groene tunnel waar het zonlicht doorheen prikt. Ze zijn er nog wel, in de Achterhoek en elders, maar ze worden schaars. Auto’s worden breder en de weg blijft even smal: kappen voor een extra strook asfalt.

Ooit muntte kunstenaar Armando het begrip ‘schuldig landschap’: het landschap dat getuige is geweest van verschrikkelijke voorvallen. Als je maar goed genoeg zoekt en ver genoeg teruggaat in de tijd bestaan er in Nederland geen ónschuldige landschappen – Armando beperkte zich tot de landschappen van de Tweede Wereldoorlog. Het ‘schuldige landschap’ is een absurde gedachte, een grappige maar bezopen kunstenaarskronkel – ik heb de berg Ventoux nooit verantwoordelijk gehouden voor de dood van tientallen fietsers. Maar in de discussie over de bomen langs de N319 duikt opeens de ‘schuldige boom’ op. Iemand rijdt zich te pletter tegen een boom en voor straf krijgt die ook de dood aangezegd: had hij daar maar niet moeten gaan staan. Zijn buren worden ook preventief geruimd, we weten waartoe ze in staat zijn.

Ik bekijk bomen meer als getuigen dan als daders. De bomen tussen Groenlo en Ruurlo, sommige anderhalve eeuw oud, hebben mij, mijn vader, grootvader en overgrootvader nog zien langskomen. Bomen zijn deel van het geheugen van een landschap. Je moet ze koesteren in plaats van er biomassa van te maken. Bovendien ruimen ze CO2 op, dat weten ze zelfs bij Shell.

Het gaat hier over waarden. Verkeersveiligheid is er zoeen. Wanneer je de rapporten en nota’s van het ministerie van Infrastructuur en Milieu doorworstelt, valt op dat verkeersveiligheid veruit de belangrijkste waarde is, met verkeersdoden als belangrijk argument. Gevolg is wel dat andere waarden – schoonheid, historie – er niet meer toe lijken te doen.

Het besluit van de provincie Gelderland om te gaan kappen – en de besluiten van al die andere kapgeile provincies – is werk van technocraten. Ik snap hun goede bedoelingen maar de technocraat heeft doorgaans weinig op met culturele, historische en esthetische waarden. Die staan in de weg – letterlijk, in dit geval. De gevolgen zie je in heel Nederland: het enige land ter wereld waar geen vierkante meter meer bestaat die níet is gepland, een strak en efficient land waarin je boom mag zijn mits in het bezit van een vergunning. Het streven is een land waar je snel en veilig van A naar B kunt rijden. Dat het karakter van dat land intussen wordt aangetast doet niet terzake, karakter past niet in ruimtelijke nota’s en verkeersveiligheidsstatistieken. Het hoort bij Nederland, waar we in het vooruitgangsstreven tamelijk respectloos omgaan met onze leefomgeving. Niet alleen met bomen, maar ook met gebouwen en hele landschappen. Het verschil tussen vooruitgang en vernielzucht is vaak moeilijk waar te nemen.

Dat de burger daartegen in opstand komt is goed. Het is nodig bestuurders voortdurend te wijzen op hun oogkleppen. Plannen kunnen er op de tekentafel fantastisch uitzien, maar in de werkelijkheid uitlopen op kaalslag en het negeren van waarden die ook van belang zijn. Je kunt in de bladertunnel, net als in echte tunnels, ook snelheidscamera’s ophangen, je kunt verkeersdrempels maken of de hele weg afsluiten voor autoverkeer en er een fietspad van maken. We moeten anders gaan denken, en niet blijven steken in de voordehandliggende oplossingen van dertig jaar geleden, willen we dit kwetsbare land niet naar de ratsmodee helpen en omvormen tot een keurig verkeersparadijs.

Die bomen staan er prima en doen geen vlieg kwaad. Laat ze staan, verdomme.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden