Column Loes Reijmer

Boeren, de nieuwe knuffeldieren van populisten

Voor Geert Wilders was het een week van hoogte- en dieptepunten. Op het Malieveld klom hij dinsdagmiddag in de cabine van een tractor. Hij snoof de geur op van de bungelende Arbre Magique-boompjes en keek glunderend om zich heen. Het was vertederend. Ik kon me plots voorstellen hoe Geert van elfenbos naar elfenbos trekt in de Droomvlucht, onze favoriete Eftelingattractie. Daarna sprak hij de boeren toe vanaf een kraan. ‘Vrienden, jullie zijn de helden van Nederland’, zei hij. En: ‘Jullie verdienen geen gedoe, maar respect.’ ‘Heeuh!’, riepen de boeren toen.

De PVV-leider plaatste zijn toespraak op Twitter en kon daar een dag later melden dat deze al bijna een miljoen keer bekeken was. Hij tikte er zelfs twee uitroeptekens bij. #Trotsopdeboeren – en ook op zichzelf dus.

In die winning mood trok hij woensdag naar het Brabantse Gilze, waar een informatiebijeenkomst werd georganiseerd over de verbouwing van een azc. Of, in de woorden van Geert, ‘40 miljoen voor gouden paleizen voor asielzoekers’. Inderdaad veel geld. Het was dus niet zo heel gek dat de PVV-leider Gilze verkoos boven een avondje met de katten op de bank. Er zouden vast boze mensen zijn. Misschien kon hij weer ergens opklimmen.

De volgende ochtend deed het AD nuchter verslag. ‘Wilders woedend over verbouwing azc, Gilze niet’, luidde de kop. De reportage stond bol van dit soort heerlijk onderkoelde zinnetjes, aanwijzingen dat de omwonenden en journalisten niet zo erg onder de indruk waren van het circus. Een medewerker van het COA: ‘Meneer Wilders is, al woont hij ver weg, van harte welkom.’ De gemeenteraad had vijf jaar geleden al unaniem met het plan ingestemd, verzet was er niet, vragen nauwelijks. De Gilzenaren waren blij dat de monumenten eindelijk opgeknapt zouden worden. Asielzoekers? Ach, die woonden al 25 jaar in het dorp.

‘Asielwaanzin’, probeerde de PVV-leider nog, en ‘knettergek’. Maar de hysterische woordbingo kon niet verhullen dat de tijd van ‘dikke BMW’ alweer lang achter ons ligt. Dat komt, logischerwijs, ook door de lagere instroom van vluchtelingen. Maar Geerts wondere week maakte eveneens duidelijk dat boeren de nieuwe bezorgde burgers zijn, knuffeldieren van populisten, een nieuwe groep om te mobiliseren.

Nu is klimaat al langer een belangrijk populistisch thema. Officieus sinds februari dit jaar, toen De Telegraaf  ‘klimaatdraken’ op de voorpagina plaatste, een draak van een illustratie met hoofden van politici als Rob Jetten en Jesse Klaver.

Toch ontbrak er een belangrijk element. De dunne ideologie van het populisme kenmerkt zich door een strikte scheiding van twee groepen: de vervloekte elite versus het verheerlijkte volk, de eerste leugenachtig en de tweede moreel zuiver. De klimaatdraken illustreerden wie in het beklaagdenbankje zat, maar het volk kreeg nog niet echt smoel. Er werden dappere pogingen ondernomen, daar niet van. Beklagenswaardige burgers zouden van de ‘klimaatpausen’ op gehaktballenrantsoen moeten, maar de mobiliserende kracht van die invalshoek viel toch tegen.

En toen reden de boeren het beeld in, de nobele harde werkers op hun mediagenieke tractoren, in de hoek gedrukt door het stikstofprobleem. Theo Hiddema van Forum voor Democratie hield zich dinsdag op het Malieveld keurig aan het script. In zijn korte speech noemde hij de boeren ‘gezagsgetrouw’ en ‘de nuttigsten van het land’. Hij voegde zich bij hen, door te benoemen dat zijn ‘boerenhart helemaal warm’ werd van het protest. Andere politici, de elite dus, moesten ze juist niet vertrouwen. Die hadden hen ‘al zo lang bij de neus genomen’. Ook Geert Wilders, die toch al sinds 1990 op het Binnenhof rondloopt, wrikte zich los van zijn habitat. ‘De boeren moeten niet boeten, Den Haag moet boeten’, riep hij vanaf de kraan.

Eerder waren deze partijen nog niet op een heel uitgebreid landbouwstandpunt te betrappen. Maar dat deerde niet. De boeren maakten de populistische puzzel compleet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden