EssayBruidsindustrie

Bo van Houwelingen is het hele jaar feminist. Maar niet op haar trouwdag

Beeld Jon Krause

Als feminist Bo van Houwelingen haar bruiloft gaat plannen, heeft ze het gevoel in een persiflage van de jaren vijftig terecht te komen. En het ergste is: zij wil óók zo’n prinsessenjurk.

Op een bergtop in de Alpen vroeg mijn geliefde me ten huwelijk. En dus googlede ik een paar dagen later het woord ‘bruiloft’. De eerste hit was Wikipedia. ‘Een bruiloft is een feest dat gevierd wordt wanneer twee mensen in het huwelijk treden.’ Helder. Het tweede resultaat was theperfectwedding.nl, dé trouwwebsite van Nederland met de grootste verzameling adresjes voor bruiloftsgerelateerde zaken en artikelen met advies. Advies dat vooral voor vrouwen bedoeld is, blijkt uit jubelende teksten als: ‘Nu je de liefde van je leven hebt gevonden, worden al jouw dromen werkelijkheid en straks word je een échte Mrs!’ En: ‘Onze gratis planningtools hebben al 212.152 bruiden geholpen bij het plannen van hun bruiloft.’

Van de circa 64 duizend stellen die jaarlijks in Nederland trouwen, bestaan er zo’n 63 duizend uit precies één man en één vrouw. Toch zullen er lezers zijn met de neiging dit artikel terzijde schuiven, want: damesbladgeneuzel. Zij maken de vergissing datgene waarin man en vrouw een gelijk aandeel hebben te zien als ‘vrouwending’ – precies zoals het wordt gepresenteerd door een website als theperfectwedding.nl. Hoe langer ik er doorklik, hoe meer ik begin te geloven dat ik in een persiflage van de jaren vijftig ben terechtgekomen. Mannen kunnen politiek bedrijven, oorlog voeren en multinationals aansturen, maar een bruiloft organiseren: nee. Dat is blijkbaar de taak van de vrouw. ‘In dit artikel vind je alles wat je moet weten om als een prinsesje te trouwen in een kasteel.’

De bruidegom wordt categorisch buitengesloten, op één tabblaadje na met artikelen als ‘bier op de bruiloft’, tips voor de grote dag (tip 1: wees aanwezig) en bijdragen van ‘gastblogger Chris’ die ‘een kijkje in het brein van de bruidegom’ geeft. Hij schrijft dat mannen op hun bruiloft graag whisky drinken met hun best men, het diner héél belangrijk vinden (‘de liefde van de man gaat door de maag’) en dat mannen ‘in de basis’, ‘zoals we allemaal weten’, nuchterder zijn dan vrouwen: ‘Op het moment dat het onderwerp trouwen op tafel ligt, gaat de ratio van de bruid in stand-bymode. Een eerlijke discussie over de huwelijkse voorwaarden is dan lastiger dan een peuter uit te leggen dat het eten van groente verstandig is.’

Bridezilla

Welke websites, magazines, vlogs en programma’s ik ook bekijk: trouwen wordt gebombardeerd tot vrouwendomein. Allemaal houden ze zich aan het narratief waarin de vrouw een leven lang droomt van een prinsessenbruiloft, gaat kwijlen bij het idee van een huwelijksaanzoek en verandert in bridezilla zodra ze gevraagd is. Een mannelijk equivalent voor bridezilla bestaat niet, want die man is een goeiige sul die zich erin laat luizen en dat prima vindt. Zolang er maar niets van hem wordt verwacht.

Wat opvalt, is de nadruk die wordt gelegd op het uiterlijk van de vrouw. De bruiloft lijkt niet zozeer ‘een feest dat gevierd wordt wanneer twee mensen in het huwelijk treden’, zoals Wikipedia stelde, maar een beautycontest waarvan ‘het bruidje’ de winnares moet zijn. Zo waarschuwt theperfectwedding.nl dat je de ‘aller- aller- állermooiste bruidsjurk’ nodig hebt. En ook: ‘Vergeet het nodige harswerk van bikinilijn, oksels en benen niet.’ ‘Lipjes getuit en borstjes vooruit, dat is veel leuker om naar te kijken.’ ‘Veel bruiden maken zich druk om ‘vetjes’ boven je bh. Wanneer je een goede torselet koopt, zit alles zo goed ingesnoerd dat dit niet meer opvalt.’

Via verschillende websites kun je een to-dolijst van de bruiloftsvoorbereidingen downloaden. Steevast wordt de bruid gemaand een jaar van tevoren te beginnen met het zoeken naar een jurk, waar de bruidegom pas drie maanden voor de bruiloft in de benen hoeft. Ik moet een visagist, een kapper en een nagelstylist regelen en me maandenlang ‘oriënteren’ op bruidslingerie, accessoires en boeketten die bij mijn figuur passen (echt waar), terwijl hij alleen zijn nieuwe schoenen hoeft in te lopen.

Ik bel met Sarah Glasbergen, oprichter van theperfectwedding.nl, om te vragen waarom er zoveel nadruk ligt op het uiterlijk van vrouwen. Het is volgens haar een kwestie van vraag en aanbod: ‘Veel bruidjes vinden het simpelweg heel belangrijk er op hun trouwdag perfect uit te zien. Voor hun aanstaande echtgenoot én vanwege de foto’s die er – voor de eeuwigheid – worden gemaakt. Vrouwen hebben behoefte aan informatie en advies over zaken als corrigerend ondergoed, make-up en kapsels en wij voorzien daarin. Als wij er niet over schrijven, zoeken ze het wel ergens anders op.’

De bruidsindustrie zoekt het dus bij de vrouw. Wel zo handig: vrouwen worden tóch al veel vaker en zwaarder op hun uiterlijk afgerekend, ook in het dagelijks leven. De bruiloft is een snelkookpan, waarin alle mogelijke schoonheidseisen worden samengebald. Glasbergen beaamt dat: ‘Je kunt de bruiloft zien als een uitvergroting van hoe het er in het dagelijks leven aan toegaat. Het uiterlijk van de vrouw is belangrijker dan dat van de man.’

En dus wordt er geen kans onbenut gelaten vrouwen de onzinnigste onzekerheden aan te praten, want aan schaamte valt veel geld te verdienen. Artikelen als ‘tien redenen voor corrigerende bruidslingerie’ zijn dus niet heel verrassend: met een stukje getiteld ‘je onderbroek – who cares?’ verkoop je niets.

De ‘allermooiste’ dag

Meid, doe het gewoon lekker op jouw manier, denkt u nu. Het is toch jóúw dag? En daarin zit ’m de crux. Want dit is precies wat keer op keer wordt benadrukt: dit is de dag waarop het allemaal om jou draait. De mooiste dag van je leven. Alles kan en álles mag. De schijn wordt gewekt dat ik de vrijheid heb om in een jutezak te trouwen. Míjn dag, de ultieme vrijbrief. Maar op hetzelfde moment voel ik me klemgezet doordat er voortdurend wordt gehamerd op de eenmaligheid en het belang van de bruiloft. Er kan maar één dag de mooiste zijn. En die zou je maar verpesten door in een ironisch bedoelde jurk van het Waterlooplein te trouwen. Zonder het juiste ondergoed. Voor één keer schaamteloos het prinsesje uithangen – wie die kans niet aangrijpt, is gek. Want morgen is de mooiste dag van je leven voorbij, dan draait het níét meer om jou. En daar zit je dan, met je bh-vetjes.

Bo van Houwelingen: ‘De schijn wordt gewekt dat ik de vrijheid heb om in een jutezak te trouwen.’

Misschien dat die ‘allermooiste’ dag lange tijd moest verhullen dat het leven van een vrouw er door te trouwen niet leuker op werd. Tot 1957 werd iedere vrouw op haar trouwdag ‘handelingsonbekwaam’. Haar man werd haar voogd. Getrouwde vrouwen hadden geen zeggenschap over hun bezit of hun kinderen. Tot 1984 had de man het laatste woord over de woonplaats en opvoeding. Pas sinds 1991 is verkrachting binnen het huwelijk strafbaar. En hoewel deze vrouwonvriendelijkheden na ijverig feministisch lobbyen uit de wet zijn gehaald (mogen er een paar straten naar Corry Tendeloo worden vernoemd?) en de man niet langer officieel ‘hoofd van de echtvereniging’ is, geven veel vrouwen nog steeds hun meisjesnaam op om de naam van hun man aan te nemen. Andersom gebeurt dat nauwelijks.

Het ophitsen van bruiden om veel geld en moeite te steken in het plaatje dat Bruiloft heet is allesbehalve nieuw, maar in de loop der jaren wel heviger geworden. In 1948 verscheen in de Verenigde Staten de eerste bruidshandleiding. In The Bride’s Book of Etiquette stond advies dat uiteindelijk ook naar ons overwaaide: ‘Alle ogen zullen op jou gericht zijn. Dat is je voorrecht.’ Hollywood liet bijna elke romantische film met een bruiloft eindigen en Disney kuste de prinsesjes in ons wakker. In Europa kunnen we er ook wat van, met al onze royal weddings. Van de negen meter zijde in de sprookjesjurk van Grace Kelly tot het ‘iconische’ bruidsboeket van Meghan Markle: er werden honderden analyses aan gewijd.

Ons uiterlijk is maakbaarder geworden en daarmee zijn ook de eisen die worden gesteld aan het uiterlijk van de vrouw toegenomen. Waarom zou je géén gebruik maken van botox, lipfillers of wimperextensions als het tot de mogelijkheden behoort? Je wilt er toch flawless uitzien tijdens je professionele bruidsfotoshoot? Eén bruidsportret thuis op het dressoir is verleden tijd; sociale media vragen om een stroom van perfecte plaatjes. Foto’s die er inderdaad ‘voor de eeuwigheid’ zijn en door veel mensen worden gezien en becommentarieerd.

Even geen principes

Wekelijks geven zo’n zeshonderd vrouwen het ja-woord aan een man. Daar zitten slimme, nuchtere en ja, zelfs feministische vrouwen tussen. En de meeste houden zich keurig aan het idiote bruidsnarratief. Ikzelf heb altijd geroepen dat ik het onzin vind, een dure trouwjurk. Je draagt ’m maar één keer! Maar toen ik ‘de mijne’ eenmaal had gepast, wilde ik hem. Echt. Ik heb Dry January aangegrepen om af te slanken en mijn afspraak bij de waxsalon staat al. Terwijl ik dit stuk schrijf, google ik naar corrigerend ondergoed; ik sta op het punt om voor 50 dollar de Spanx Shape My Day Girl Short te bestellen.

‘Woman Takes Short Half-Hour Break From Being Feminist To Enjoy TV Show’, kopte de satirische nieuwswebsite The Onion. Die tv-show is Say Yes to the Dress, waarin bruiden jurken passen onder het oog van hun kritische entourage, waar vaak een jaloerse zus tussen zit die met uitgestreken gezicht verklaart dat de bruid te dik is voor haar droomjurk.

Beeld Jon Krause

Het voelt soms alsof ik niet een half uur, maar een half jáár heb vrijgenomen van feminist-zijn en mezelf vrijwillig gevangenhoudt in een eindeloze aflevering van Say Yes. Hoeveel ik ook aan te merken heb op de bruidsindustrie, ik blijf me er óók toe aangetrokken voelen. Ik sus mezelf met de gedachte dat het maar voor één keer is, en dat onze bruiloft niet de gelegenheid is om ongezellig principieel te doen. Zo heb ik mijn ceremoniemeester beloofd mijn oksels te scheren, iets wat ik normaal nooit doe. ‘Het leidt af’, zei ze, en ze heeft gelijk: het past niet in het perfecte plaatje, en dus is iets onnozels als okselhaar ineens een politiek statement. Dat wil ik niet.

Hoera voor principes, maar niet op míjn dag. Een halfhartige houding die kenmerkend is voor onze niet-in-mijn-achtertuinmaatschappij. Niemand vindt genderstereotyperingen een goede zaak, maar consequenties aan principes verbinden, vinden we moeilijk. De extreme focus op het uiterlijk van de bruid degradeert vrouwen andermaal tot slechts haar buitenkant en werkt objectivering in de hand, maar lang niet iedereen vindt dit een probleem.

Er zijn vrouwen die beweren dat hun missie om zich op hun bruiloft te presenteren als een gefotoshopt Pinterest-bruidje júíst een feministische daad is: ík ben de baas, dus ík bepaal wat ik draag, #brideboss. Dat valt te bezien. De vraag is in welke mate we (onbewust) worden gestuurd door de verwachtingen van de omgeving. Ik ervaar dat de schijnvrijheid van een bruiloft behoorlijk groot is, met de nadruk op schijn, net als in andere domeinen die als typisch vrouwelijk worden gezien, zoals het huishouden en de zorg voor kinderen.

In een mal gedrukt

Kan het anders? Niet in een maatschappij die vrouwelijk schoon belangrijker maakt dan het zou moeten zijn. Niet in een commerciële wereld waarin wordt verdiend aan onzekerheden over uiterlijk. Niet in een samenleving die blijft geloven in een door de bruidsindustrie verzonnen narratief. Het domme streven naar uiterlijke perfectie, het kinderlijke verlangen naar mooie spulletjes, de obsessie met mijn lichaam – ik kom er waarschijnlijk nooit helemaal van af. Mijn verloofde, mijn vrienden en familie zullen me prachtig vinden, dat weet ik wel. Het is mijn geïnternaliseerde bridal gaze die me in de weg zit. Ik beschouw mezelf als een verloren zaak, mijn gezonde verstand ten spijt. Ik ben, net als zoveel vrouwen, gedurende mijn leven in een mal gedrukt. Een soort bakblik, in de vorm van een meisje in een prinsessenjurk. Die mal is mij gaandeweg gaan beknellen. Met moeite heb ik hem wat opgerekt, maar de prinsessenvorm krijg ik er nooit helemaal uit. Ik kan feminist zijn wat ik wil, mijn hunkering naar ‘de witte jurk’ blijft. Dus geef ik eraan gehoor, hoe truttig ook.

Nog een paar weken. Nog een paar heerlijke, verschrikkelijke, paradoxale weken. Mijn verloofde loopt zijn schoenen al in. We trouwen als het lente wordt. Hij neemt mijn naam aan. Een nieuw geluid.

Bo van Houwelingen is literatuurrecensent voor de Volkskrant en schrijver bij Atlas Contact en de Bezige Bij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden