ColumnElma Drayer

Blijkbaar moest er 75 jaar verstrijken voordat de Joodse tragedie de verdiende erkenning kreeg

In de aanloop van de Dodenherdenking zag je de laatste jaren steevast lieden opstaan die de aandacht trachtten te verschuiven naar hedendaags of andermans leed. Nu eens gebeurde dat door een vrome dominee die 4 mei een uitgelezen moment vond om stil te staan bij de verdronken migranten op de Middellandse Zee. Dan weer door een clubje dat onder het motto #geen4meivoormij de twee minuten stilte wilde verstoren – vanwege de dekolonisatie (of zoiets). En vorig jaar nog kreeg Bij1, de partij van Sylvana Simons, het voor elkaar om in een Facebookpost zo’n beetje alle slachtoffers van het naziregime op te sommen, ‘extra dank’ uit te spreken aan ‘de moslims en mensen van kleur voor hun rol in de bevrijding van Nederland’, maar Joden überhaupt niet te noemen.

Ik heb me van meet af aan verbaasd over zulke pogingen om de Dodenherdenking te gebruiken voor de eigen agenda. En niet eens alleen omdat het, o ironie, een schoolvoorbeeld is van wat in jargon ‘culturele toe-eigening’ heet – een fenomeen waarover juist activisten doorgaans héél verontwaardigd doen. Het verbaasde me vooral omdat niemand het in het geborneerde hoofd zou halen om te pleiten voor actualisering van pakweg de Slavernijherdenking op 1 juli. Zou durven beweren dat die vooral moet draaien om moderne vormen van mensenhandel, omdat jongere generaties te ver afstaan van wat er destijds gebeurde. Maar als het om 4 mei gaat ligt dat in de ogen van deze ijveraars kennelijk héél anders.

Des te meer verheugde het me dat zij zich deze keer tamelijk koest hielden – althans, voor zover ik kon overzien. Zeker, ene Chris Kaspar de Ploeg (‘verbonden aan Platform Authentieke Journalistiek’) mocht op zowel Nieuwwij.nl als op OneWorld.nl exact hetzelfde stuk publiceren, waarin hij meldde niks te moeten hebben van de huidige Dodenherdenking, want ‘als we herdenken zonder waakzaam te zijn op racisme en oorlog vandaag de dag, wordt het namelijk al snel een betekenisloos ritueel’. En comedian Omar Dahmani gaf, eveneens op OneWorld, vijftig redenen waarom ‘onze vrijheid veel te wensen overlaat’. (Reden 18: ‘We zijn niet vrij zolang de Palestijnen niet vrij zijn.’ Reden 28: ‘We zijn niet vrij zolang we partijen als Denk op voorhand demoniseren.’) Maar zelfs de partij van Sylvana Simons was nu zo ruimhartig om in een bericht op de website ‘Joden’ toe te voegen aan het rijtje bij name genoemde slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog – een eer die zij trouwens moeten delen met de nogal verrassende categorie ‘autistische mensen’.

Al met al, wil ik maar zeggen, viel er dit jaar weinig te mopperen. Sterker, ik kan me niet heugen dat ooit eerder tijdens de Dodenherdenking centraal stond wat al pal na de bevrijding centraal had moeten staan – met als hoogtepunt uiteraard de officiële toespraken, eerst in de Nieuwe Kerk, daarna op de Dam.

Natuurlijk, die opmerking van Arnon Grunberg over Marokkanen was op het randje, maar de rest van zijn betoog maakte dat meer dan goed. Onder meer citeerde hij uit de magistrale bloemlezing van ooggetuigeverslagen die hij begin dit jaar voor uitgeverij Querido samenstelde. Wie de bundel nog niet kent, doet zichzelf tekort. Bij ons in Auschwitz is zo’n boek dat je nauwelijks kunt lezen en nauwelijks kunt wegleggen. Zo’n boek waarvan je wilt dat het per ommegaande op de verplichte leeslijsten belandt.

Dan de koning. De speeches die hij tot nog toe hield riepenbij zijn onderdanen geloof ik zelden méér op dan gêne en ongemak. Nu leek het alsof het ambt hem eindelijk droeg, alsof het hem eindelijk boven zichzelf uit liet stijgen – zoals ambten in het beste geval doen. Niet alleen omdat zijn horkerigheid als bij toverslag was verdwenen, ook vanwege de woorden die hij sprak. Toen hij zelfs de lauwe houding van zijn overgrootmoeder jegens het lot van de Joodse bevolking te berde bracht, vielen wij thuis bijkans van de bank. Hoorden we het goed? Ja, dat hoorden we goed.

Blijkbaar moesten er 75 lange jaren verstrijken voordat de Joodse tragedie de erkenning kreeg die zij al veel eerder verdiende. Dat maakt niks goed, om de simpele reden dat er niks kan worden goedgemaakt. 

Het onbevattelijke bevattelijk maken kunnen we niet. Het onbevattelijke onder ogen zien kunnen we wel. Telkens weer opnieuw.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden