Opinie

Bij volgende aanslag zouden media moeten zwijgen

Alleen zijn in stilte, dat is wat al die slachtoffers verdienen. De media zijn daar kennelijk niet toe in staat. Wat schieten we op met die nieuws-tsunami?

Media op het Beursplein, een dag na de aanslagen in Brussel. Beeld anp

Met de iPhone op vliegtuigstand en de laptop op Word bleef ik dinsdag tot rond het middaguur buiten de nieuws-tsunami, die ons na elke ramp of aanslag overspoelt. Behalve het feit dat ik merkbaar afgestompt raak, gebeurde er deze week ook iets anders: ik werd boos en heb radio en tv uitgezet.

Wat schiet ik op met de eindeloze stroom van journalisten, deskundigen, ooggetuigen, politici en twitteraars die niet weten wat er precies is gebeurd en die elkaar desondanks de microfoon voorhouden? Of die ongevraagd hun mening of emotie delen? De een schreef dit, de ander zei dat. En op die reacties moet dan weer gereageerd worden. Het is een eindeloze en trieste herhaling van primair ingegeven zetten, ja van journalistiek amateurisme.

Volgens mij is een journalist iemand die het nieuws - het liefst zonder emoties - brengt en die het vervolgens duidt. En nieuws is 'van algemeen belang'. Mijn vraag aan bijvoorbeeld Radio 1 is wat ik ermee opschiet als iemand met een microfoon achter een hek staat met zicht op een metro-ingang waar zich een afschuwelijk drama heeft afgespeeld?

Wat voor zin heeft het om een beschrijving te horen van de toestand van een man die in het bewuste metrostel zat en ontredderd rondloopt? Wie schiet daar wát mee op?

Plaats voor de werkelijke helpers

Ben ik de enige die de media hoort watertanden na weer een aanslag? Ben ik de enige die zoveel domheid niet aankan? Zijn we als mens nog steeds niet verder gekomen dan ons te fixeren op slecht nieuws of op 'slechte mensen'?

En nee, ik pleit er niet voor om iets dood te zwijgen. Maar misschien moeten we eerst eens nadenken. Moeten we niet langzamerhand evolueren naar de vraag waarom mensen doen wat ze doen? En helpt daar een liveverslag van zo'n terreuraanslag bij? Natuurlijk moet je kijken of je kunt helpen en als dat niet kan, wil je dan plaats maken voor de werkelijke helpers.

Er waren op deze verschrikkelijke dinsdag maar twee items die iets toevoegden. Een ervan was de Nederlandse gedragspsycholoog Martin Appelo, die op de radio constateerde wat wijze mensen als Primo Levi vóór hem al deden: wij zijn die terroristen.

Voor hetzelfde geld loopt u, lezer of luisteraar, ooit met een bomgordel op een luchthaven. Het is het lot, de geschiedenis, die dit mede voor u bepaalt. Dat wilt u niet horen, maar het is de schrijnende waarheid van onze soort. Dat was tussen al het gekrakeel, al die nutteloze commentaren, al die sfeerverslagen een klein lichtpuntje: alles kan u ook overkomen. Waarbij de vraag rest: waar sta ik eigenlijk als het gaat om dit conflict?

Ook was er Lucky TV: een ontluisterende compilatie van stotterende en onzin uitkramende 'verslaggevers ter plekke'. In de meeste gevallen was er geen of nauwelijks nieuws, maar ja, we kunnen in deze tijden van de oude en nieuwe media toch niet niets van ons laten horen? The show must go on. Nieuws anno 2016 is amusement, hoe gruwelijk ook.

Wat extra veel pijn doet, is dat de huidige nieuwsvoorziening precies datgene doet wat de terroristen willen. Een terreuraanslag zonder cameraploegen, journalisten, twitteraars, Facebookers enzovoort, heeft geen enkele zin. Dat weet elke terrorist en zeker die van IS. Zij zijn geholpen en gebaat bij de primaire reacties van de media. Bij de inkleuring in 'wij en zij', bij een haatprediker als Wilders die onmiddellijk airtime krijgt. Wie zwijgt verliest. Zeker in tijden als deze.

En toch zou zwijgen het beste zijn. Bij een volgende aanslag - die gaat er zeker komen - gaat de zender op zwart. Elk uur is er een update van het echte nieuws.

Het zwarte uur

In 'het zwarte uur' gaat iedereen door met zijn of haar werk. En als het werk niet lukt, is er stilte. Geen beeld, geen geluid. Gewoon zitten en ademhalen en je verwonderen over alles.

Dat is moeilijk, want dan gebeurt er veel en vooral van binnen. Er wordt geen ego gestreeld, geen zinloze voorspelling gedaan of flinterdunne analyse uitgevoerd. Dan moet je zelf aan de slag met je geloof, met je vriend- en vijandbeeld. En moet je wellicht kijken naar je eigen jaloezie en woede. Want niet God of Allah, geen priester of imam, Matthijs van Nieuwkerk noch Humberto Tan kunnen dat voor je invullen.

En ja, dan ben je af en toe radeloos omdat je het ook niet weet en nee, je kunt niemand behalve de daadwerkelijke daders de schuld geven van zinloze misdaden. Alleen zijn in stilte, dat is wat al die slachtoffers én ja, zelfs de daders verdienen. De media zijn daartoe kennelijk niet in staat. En wij dan, de luisteraars en kijkers? Zijn wij bereid om stil te zijn? Om te evolueren? Om de tv en de radio bij een volgende terreurdaad uit te zetten en ons niet mee te laten slepen door primaire emoties?

Marcel Rözer is journalist en schrijver.

Marcel Rözer is journalist en schrijver. Beeld Rechtenvrij
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.