Opinie

Bij Saoediërs haalt stille diplomatie te weinig uit

Minister Koenders moet het voortouw nemen om alle Saoedische gewetensgevangenen vrij te krijgen.

De nieuwe koning, Salman. Beeld AP

De Europese Unie moet maandag 9 februari, als alle Europese ministers van Buitenlandse Zaken bij elkaar komen, korte metten maken met business as usual ten aanzien van Saoedi-Arabië. De afgelopen weken is gebleken dat publieke druk op de oliestaat effect heeft. De tijd van enkel stille diplomatie is dus voorbij. Minister Koenders van Buitenlandse Zaken moet zich ervoor inspannen dat de EU Saoedi-Arabië oproept alle gewetensgevangenen in het land vrij te laten.

Sinds de blogger Raif Badawi een paar weken geleden de eerste vijftig van in totaal duizend stokslagen kreeg voor het schrijven van een paar kritische blogs, staan bondgenoten van Saoedi-Arabië wereldwijd onder druk om zich publiekelijk uit te spreken over de dramatische mensenrechtensituatie in het land.

Schendingen

De lijst schendingen is lang: lijfstraffen, executies, willekeurige detentie van critici, achterstelling van vrouwen. Het meest verontrustend is dat sinds begin 2011 in de Arabische regio protesten uitbraken, de Saoedische autoriteiten een klopjacht voeren op iedereen die kritiek uit. Bijna alle belangrijke Saoedische mensenrechtenverdedigers zitten inmiddels lange gevangenisstraffen uit, hebben gedwongen hun activiteiten gestaakt of zijn het land ontvlucht. Maar uit de monden van de Europese leiders klonk publiekelijk geen onvertogen woord tegen hun handelspartner in de Golf. We praten er achter de schermen wel over, was het devies. Maar de verslechtering van de mensenrechtensituatie ging door.

Totdat Badawi zijn eerste stokslagen kreeg. De Verenigde Staten veroordeelden de straf en ook Nederland kroop eindelijk voorzichtig uit zijn schulp: minister Koenders sprak zich publiekelijk uit tegen de stokslagen en riep de Saoediërs op de straf niet verder uit te voeren. Er was publieke druk en ineens kwam er enige verandering in de Saoedische gedragingen die in al die jaren van stille diplomatie onveranderlijk leken.

Drie weken op rij werden de stokslagen van Badawi uitgesteld, de advocaat en vrouwenrechtenactivist Souad al-Shammary werd dit weekend vrijgelaten en er wordt gesproken over een pardon voor een aantal politieke gevangenen. Er lijkt dan ook enige beweging te zitten in de Saoedische omgang met andersdenkenden.

Doorpakken

Minister Koenders moet nu niet twijfelen, maar doorpakken. Volgens hem speelt Nederland een voortrekkersrol bij het aankaarten van mensenrechtenschendingen in Saoedi-Arabië. Als hij die zelfbenoemde rol wil waarmaken, maakt Koenders zich komende maandag hard voor een gecoördineerde en concrete EU-aanpak. Een aanpak waarin publieke druk op Saoedi-Arabië centraal staat. De eerste stap is duidelijk: formuleer met de collega-ministers een niet mis te verstane oproep aan de nieuwe Saoedische koning dat hij alle gewetensgevangenen onmiddellijk en onvoorwaardelijk moet vrijlaten.

Een nieuwe koning betekent wellicht nieuwe kansen. Maar ook deze koning zal flink wat zetten in de goede richting nodig hebben; hij staat niet bekend als hervormer. Toch lijkt de deur voor hervormingen nu op een kier te staan. Ook heeft de zaak-Badawi de EU-lidstaten, vanwege grote economische belangen vaak verdeeld over hoe om te gaan met Saoedi-Arabië, meer dan ooit op één lijn gebracht. Deze historische kans mogen we niet laten lopen. Het zou enorm schadelijk zijn als de EU-landen snel weer overgaan tot business as usual en de relatie met Saoedi-Arabië wederom bijna uitsluitend laten bepalen door olie en de strijd tegen IS. De afgelopen weken kregen de mensenrechten even wat aandacht binnen deze relatie. Laat die aandacht niet verslappen. Voor het te laat is en de deur weer op slot zit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden