column René Cuperus

Bij het meest brandende thema van vandaag, het klimaat, wordt opeens heel weinig Europees gedacht

Komt er na woensdag ook een Pauw & Jinek Verkiezingsspecial uit Brussel? En daarna uit alle hoofdsteden van Europa? Of zakt alle electorale opwinding weer als een plumpudding in elkaar na de Provinciale Statenverkiezingen? Omdat de Eerste Kamer-meerderheid niet meer op het spel staat, en nationale politici en media dus weer overgaan tot de orde van de dag. Gaan we het meemaken dat de Europese verkiezingen weer die onbeduidende, ver-van-ons-bedverkiezingen van de tweede orde worden?

Het kan ook anders gaan. De Europese verkiezingen van mei kunnen ook, net als de provinciale verkiezingen, in het teken van het klimaatbeleid komen te staan. Dat zou je eigenlijk mogen verwachten. Toch is er weinig dat daar op wijst. Want het bizarre van het huidige klimaatdebat is dat het woord Europa eigenlijk nauwelijks valt. Juist en vooral niet bij de ‘klimaatfanatieke’ partijen die het meest pro-Europees zeggen te zijn – D66 en GroenLinks. In het klimaatdebat horen we die alleen maar over het opleggen van klimaatmaatregelen aan Nederlandse burgers en bedrijven. Weinig woorden worden vuil gemaakt aan een gezamenlijke Europese aanpak. In Duitsland heeft men daar een woord voor: klimaatnationalisme. Dat is: tegen beter weten in doen alsof de klimaatverandering een nationaal vraagstuk is, en niet bij uitstek een internationaal, grensoverschrijdend vraagstuk.

Het is vreemd dat bij het meest brandende internationale thema van vandaag, het klimaat, opeens zo weinig Europees gedacht wordt. Terwijl één van de overtuigende mantra’s voor Europese samenwerking altijd is geweest: de Europese Unie is er eerst en vooral voor grensoverschrijdende problemen. Zoals het klimaatvraagstuk. Zo’n Europese aanpak heeft ook grote voordelen. De effectiviteit van maatregelen en innovaties op Europese schaal kan veel groter zijn, bovendien hou je rekening met onderlinge concurrentie tussen bedrijven in de verschillende lidstaten. Waarom niet alle ballen op een Europese CO2-heffing, en op Europese afspraken over vliegverkeer? Dat zou het lange termijndraagvlak voor klimaatbeleid ten goede komen. Geen klimaatnationalisme, maar Europese klimaatrechtvaardigheid.

Het is sowieso een misverstand te denken dat de komende Europese verkiezingen weer het sufferdje onder de verkiezingen zullen zijn, met opkomsten onder de 40 procent. Premier Rutte zag het dan ook fout toen hij een tijdje geleden in het tv-programma Buitenhof zei dat hij de aanstaande Europese verkiezingen ‘niet zo relevant’ vond, omdat de macht toch bij de nationale verkiezingen zou liggen. Dan moet hij zijn collega Macron, en zijn aanstaande Duitse collega ‘AKK’, eens vragen waarom zij in het kader van de Europese verkiezingen ‘brieven aan alle burgers van Europa’ schreven. In alle talen die Europa zo’n beetje spreekt.

Rutte heeft gelijk dat het Europees Parlement nog altijd de lelijke eend is onder de Europese instellingen, maar ziet over het hoofd dat de Europese Parlementsverkiezingen intussen zijn getransformeerd in (algemene) Europese Verkiezingen: verkiezingen over de koers en richting van de Europese Unie. Vandaar de brieven van Macron en AKK. De tijd dat de Europese verkiezingen tweede ordeverkiezingen waren, ligt achter ons.

Het is de toekomstkoers van Europa die bij de aanstaande Europese verkiezingen op het spel staat. Het Europa-establishment onder leiding van Macron staat hier tegenover de zogenaamd nationaal-populisten onder leiding van Salvini en Orbán. Sommigen vrezen een nationaal-populistische tsunami die de EU ineen zal doen storten. De Franse cultfilosoof Bernard-Henri Lévy trekt met zo’n alarmboodschap langs de Europese theaters. Zo’n vaart zal het niet lopen. Nationaal-populistische formaties in het Europees Parlement worden het hardst getroffen door de Brexit door het waarschijnlijke vertrek van de Tories en UKIP. En hebben onder invloed van de Brexit-shock hun koers verlegd van ‘exit’ naar ‘verandering van binnenuit’.

De Europese verkiezingen zullen, anders dan de alarmisten menen, geen ‘erop of eronder’ worden voor de EU. Geen eurosceptische tsunami door de straten van de Europawijk in Brussel veroorzaken. Deze verkiezingen zullen wel getekend worden door de fundamentele veranderingen die zich overal in het naoorlogse partijensysteem voordoen (politieke fragmentatie en polarisatie) en door het geopolitiek zwaar weer (de opmars van China in een G2-wereld) waarin Europa is terecht gekomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.