Opinie

Bij het leven na de lockdown moeten we extra aandacht geven aan de kwetsbaren, die het meest zijn getroffen door de epidemie

De heropening van ons sociale leven is weer uitgesteld, tot de piek van de derde golf in de coronapandemie voorbij is. Een goed moment voor bezinning over hoe we de kwetsbaren beter kunnen helpen, betoogt Leon Noorlander.

In de Utrechtse wijk Kanaleneiland wonen mensen met veel verschillende culturele achtergronden. Uit een onderzoek van Aedes (de vereniging van woningcorporaties) blijkt dat de situatie in de armste wijken van Nederland in hoog tempo verslechtert. Inwoners worden steeds armer en voelen zich ongezond en onveilig.  Beeld Arie Kievit / de Volkskrant
In de Utrechtse wijk Kanaleneiland wonen mensen met veel verschillende culturele achtergronden. Uit een onderzoek van Aedes (de vereniging van woningcorporaties) blijkt dat de situatie in de armste wijken van Nederland in hoog tempo verslechtert. Inwoners worden steeds armer en voelen zich ongezond en onveilig.Beeld Arie Kievit / de Volkskrant

Voor miljoenen kwetsbare Nederlanders zijn in het afgelopen jaar al zoveel deuren dichtgegooid, dat we aan één openingsplan voor na de coronalockdown niet genoeg hebben om dat weer te repareren. Waar in de persconferenties van Rutte en De Jonge terecht veel aandacht wordt besteed aan ondernemers, ziekenhuispersoneel, docenten en burgemeesters, is er nauwelijks aandacht voor kwetsbare mensen aan de onderkant van onze samenleving.

Als we in onze aanpak van corona én bij het schrijven van de herstelplannen niet snel van onderop gaan opbouwen, dan raakt elke oplossing voor de groeiende tweedeling in Nederland voor zeker een generatie buiten beeld.

Meest te duchten van het virus

Inmiddels weten we dat mensen met de laagste sociaaleconomische positie het meest te duchten hebben van het virus. Veel van deze mensen voeren praktische beroepen uit en kunnen simpelweg niet vanuit thuis werken. Ze maken onze ziekenhuizen schoon, komen ons verzorgen, vullen onze vakken, houden onze productie-industrie draaiend en bouwen onze huizen. Veel ‘cruciale beroepen’ dus.

Mensen die hiervoor een bescheiden loon krijgen en daardoor in kleinere huizen dicht op elkaar wonen, in vaak een slechter en ongezonder leefklimaat. Mensen die door hun zwakkere maatschappelijke positie en zware arbeid eerder en vaker chronisch ziek worden en voor wie de dagelijkse onzekerheid over inkomen, werk, gezondheid, veiligheid een continue stress oplevert. Allemaal factoren die de kans op corona en de ernst van het ziekteverloop negatief beïnvloeden.

In maart schreef de Volkskrant dat uit onderzoek blijkt dat van alle mensen onder de 70 de armste 20 procent drie keer meer kans heeft te overlijden aan corona dan de rijkste 20 procent.

Leerachterstand

Maar er zijn duidelijke signalen dat de impact van de pandemie veel verder gaat dan deze gezondheidsverschillen. De Universiteit van Maastricht constateerde eerder dit jaar al dat, door het sluiten van de basisscholen, de ontstane leerachterstand voor kinderen met een lage sociaaleconomische achtergrond anderhalf keer groter is dan voor kinderen uit gezinnen met hoge inkomens. Op scholen met veel kinderen uit achterstandsgezinnen bleek die leerachterstand zelfs nog harder gegroeid.

En deze week publiceerde het CBS dat, door het uitvallen van de eindtoets in het primair onderwijs, met name kinderen met minder welvarende ouders een lager schooladvies krijgen dan gebruikelijk. Gevolgen van corona die een direct effect hebben op de gelijke kansen van een hele generatie.

Grote stappen zetten

Genoemde voorbeelden zijn het topje van de ijsberg. We zitten met zijn allen in dezelfde storm, maar zeker niet in hetzelfde bootje. Grote groepen klampen zich al vast aan een stuk drijfhout. En toch is er ook een kans. De samenloop van het einde van de pandemie, het begin van het herstel en de kabinetsformatie geeft een unieke mogelijkheid om nu een aantal grote stappen te zetten.

Waar in normale kabinetsformaties met relatief weinig geld wordt geschoven, veel ligt toch al voor jaren vast, is er nu veel meer ruimte voor grote gebaren. Met een beetje politieke wil en moed kan het lukken. Never waste a good crisis.

Geef alle ambtenaren de opdracht mee om plannen te maken die gelijke kansen voor iedereen vergroten, de meest kwetsbare burger voorop. Nationaal en lokaal. Toets alle herstelplannen en wet-en regelgeving in de komende kabinetsperiode op de impact op groepen met een lagere sociaaleconomische positie. Als een plan de tweedeling blijkt te vergroten, dan moet het terug naar de tekentafel.

Tegen tweedeling

We doen dit al jaren voor milieueffecten en regeldruk, maar curieus genoeg dus niet voor onze eigen, kwetsbare burgers. De basis ligt er al met de Monitor Brede Welvaart van het CBS, het is echt geen ruimtevaartwetenschap. En stel desnoods een Minister tegen Tweedeling aan, die de opdracht krijgt om de komende vier jaar de collega’s bij de les te houden. Dit zou ook zomaar kunnen helpen in het terugwinnen van het vertrouwen dat de overheid werkt voor alle Nederlanders.

Met het openingsplan van Rutte en De Jonge smachten we allemaal naar een biertje op het terras, bezoek aan een theater en festival of die vliegreis naar een warm land. Daar zijn we allemaal inmiddels wel aan toe. Laat de winst na corona zijn dat we, naast ons eigen feestje, de kans gebruiken om iedereen een perspectief te geven op een betere toekomst. Een plan dat voor alle Nederlanders de deuren open zet.

Leon Noorlander is adjunct-directeur Kenniscentrum gezondheidsverschillen Pharos.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden