Opinie

'Bij een fitte grijsaard vraag ik me af: wat moet een voltooid leven betekenen?'

Mensen die hun leven 'voltooid' vinden, moeten hulp krijgen bij zelfdoding, staat in een nieuw wetsvoorstel. Experts hebben nog twijfels. Is er wel gedacht aan de kwetsbare mensen en is er eigenlijk behoefte aan zo'n wet? Of maakt zoiets het leven juist draaglijk?

Beeld anp

'Oudere kan zo grenzen verleggen'

'De wet sluit aan bij wat veel oudere mensen willen; autonomie en zelfbeschikking. Toch is de leeftijdsgrens in het plan ambivalent, want autonomie geldt voor iedereen. Bij een jong persoon hoop je nog dat hij zijn bakens kan verzetten, over dingen heen kan komen. Je hebt nog een heel leven voor je waarin dingen kunnen gebeuren. Voor ouderen is die kans veel kleiner. Zij hebben niet altijd de puf en zin meer om ergens aan te beginnen. Toch moet met de doodswens van zowel een dertiger als van een 75-plusser serieus en zorgvuldig mee worden omgegaan.

Of een voltooid leven op zichzelf een reden is om er een eind aan te maken? Dat vind ik lastig om te kunnen zeggen omdat ik nog niet zo oud ben. Ik zou zeggen: het is aan mensen zelf om dat te overwegen en beslissen. Je kan niet voor anderen oordelen en ook niet toetsen of hij het terecht wil. Het gaat bij oudere mensen vaak om meerdere verlieservaringen van bijvoorbeeld mobiliteit, communicatiemogelijkheden of familie. Dat los je niet zomaar op met gezelschap.

Suzanne van de Vathorst.

Een gevaar van de wet is dat artsen hun patiënten makkelijker doorschuiven als ze zelf geen euthanasie kunnen uitvoeren. Ze denken dan: waarom zou ik mijn nek nog uitsteken als je het ook zelf kan doen? Een ander gevaar is dat ouderen denken: laat ik maar doodgaan dan ben ik niemand tot last meer.

Anderzijds houden mensen het misschien langer vol als deze wet er komt. Dat was destijds ook het idee achter de pil van Drion: als je elk moment kunt beslissen om uit het leven te stappen, dan houd je het langer vol. Misschien geldt dat nu ook. Als oude mensen weten dat er een uitweg is, dan maakt dat het leven draaglijker. Op die manier kunnen zij rustig hun grenzen verleggen.'

Suzanne van de Vathorst, bijzonder hoogleraar Kwaliteit van de laatste levensfase en van sterven (Erasmus MC, AMC).

'Onduidelijk of behoefte zo groot is'

'Ik heb een behoorlijke twijfel bij het wetsvoorstel. Ik vraag mij af hoe nodig het is om buiten de huidige euthanasiewet te stappen. Mensen die euthanasie nodig hebben worden goed bediend. De laatste vijf jaar is duidelijk geworden dat de euthanasiewet bij oude mensen ruim kan worden toegepast. Zo wordt een opeenstapeling van ouderdomskwalen bij hen inmiddels als acceptabele reden gezien om uit het leven te stappen. Bij een totaal fitte grijsaard vraag ik me dan toch af: wat moet een voltooid leven dan betekenen?

Het is mij onduidelijk welke problemen de voorgestelde regeling oplost. Ook zijn er op dit moment nog veel onduidelijk. Wat wordt bijvoorbeeld de rol van de arts? Enerzijds hoor ik dat zijn inmening beperkt moet worden, anderzijds moet hij er wel weer bij betrokken zijn. Ook over de kwaliteit van de stervenshulpbegeleider is nog weinig duidelijk. Ik zie dan ook niet hoe deze wet op korte termijn een stap vooruit is.

Guy Widdershoven.

De euthanasiewet maakt het niet mogelijk om te zeggen: 'Ik ben de dagen zat, ik markeer niks en heb geen arts nodig, maar wil uit het leven stappen.' De vraag is of we voor zo iemand iets wettelijk moeten regelen. Ik zie weinig verschil ten opzicht van het burgerinitiatief van Uit Vrije Wil van zes jaar geleden (gedachtegoed overgedragen aan de NVVE, red.). Daar was ook onduidelijkheid, bijvoorbeeld over wie de hulpverlening verzorgt en wat er met de leeftijdsgrens moet. Ik zie nog niet hoe het huidige voorstel aan deze vragen tegemoet komt.

In de euthanasiewet komen patiënt en arts samen tot de conclusie dat er geen andere redelijke oplossing is. In het voorstel ligt dit uiteindelijk alleen bij de oudere zelf. We leven niet alleen en als we te snel denken dat het over moet zijn, dan is het goed als iemand hier kritisch over is en nadenkt over andere opties. Welke hulpverlener gaat zich bezighouden met die problematiek? Mogelijk is de stervenshulpbegeleider minder gericht op alternatieven, en heeft minder mogelijkheden om de betrokkene hierop te wijzen.

Een wetsvoorstel invoeren naast de huidige euthanasiewet is een complexe actie, terwijl onduidelijk is of de behoefte wel zo groot is. Natuurlijk roepen veel mensen dat de wet er moet komen, maar dat zeggen ze omdat ze zich willen indekken voor later. De vraag is hoeveel mensen de voorgestelde regeling echt nodig hebben en er daadwerkelijk gebruik van maken als de wet er is.'

Guy Widdershoven, hoogleraar medische filosofie en ethiek (VUmc).

'Vergeet de kwetsbare mensen niet'

'Ik vind dat het debat meer moet gaan over kwetsbare mensen. Wat mij opvalt is dat de discussie wordt gevoerd door mensen die hun zegje kunnen doen, die mondig zijn. We moeten ook aandacht besteden aan mensen die in kwetsbare posities verkeren. Denk aan iemand die verslaafd is of die onmogelijk is in de omgang. Zij hebben soms nog maar weinig mensen om zich heen. Wat betekent zo'n wet voor hen? Zij kunnen makkelijk zeggen dat zij hun leven voltooid vinden terwijl dat een reactie kan zijn op hun geschiedenis.

De commissie, onder leiding van Paul Schnabel, heeft hier in haar adviesrapport over zelfdoding op gewezen. Ik had gedacht dat de politiek het rapport serieus zou nemen, juist omdat het die waarschuwing bevat. Het rapport is ongelezen de la ingegaan. Ik ben het eens met minister Schippers dat de discussie over zelfbeschikking heel belangrijk is, maar denk ook aan degenen die in hun leven gepest worden of zwartgemaakt dat ze iets beslissen onder druk van anderen.

Gerbert van Loenen.Beeld Maartje Geels

Als iemand het moeilijk heeft en een documentaire ziet waarin mensen om hulp vragen bij het sterven, dan kan hij dit gedrag makkelijk kopiëren. In een andere samenleving had zo iemand misschien een andere keuze gemaakt.

Mensen met een onmogelijk karakter, die steeds opnieuw de verkeerde dingen zeggen, geen vrienden kunnen maken, een gebrek aan wilskracht hebben of met weinig ruggegraat geboren zijn, kunnen in een moeilijke situatie terechtkomen. Zij worden vergeten door minister Schippers.'

Gerbert van Loenen, journalist en schreef boeken over euthanasie en hulp bij zelfdoding.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden