Interview Onderwijs

‘Bied Burgerschapsonderwijs elk leerjaar aan, van peuter tot puber’

Door gebrek aan helderheid en toezicht is het burgerschapsonderwijs niet optimaal. Brengt het nieuwe wetsvoorstel van minister Slob verandering?

Een middelbare school. Beeld ANP

Begin al in de peuterklas

Hans Teunissen, onderwijsdirecteur middelbare school De Nassau en voorzitter Nederlandse Vereniging van Leraren Maatschappijleer:

‘Door een te algemene en vrijblijvende wet is het burgerschapsonderwijs al jaren gestagneerd, zoals ook de Onderwijsinspectie constateert. Daarom ben ik heel blij met de nieuwe wet, die de democratische rechtsstaat centraal stelt en vereist dat Burgerschap meer doelgericht en samenhangend wordt ingericht. Dat zijn de bouwstenen voor de ontwikkelteams die zich nu buigen over het onderwijscurriculum, waaronder Burgerschap.

‘Waar elke school nu wel maatschappijleer in de bovenbouw onderwijst, bestaat burgerschapsonderwijs in de onderbouw misschien uit een enkele projectdag. Op de school waar ik werk bieden we leerlingen een extra programma met keuzevakken aan, maar dat doen we als school op eigen initiatief. Met meer toezicht zal elke school meer moeten ondernemen.

‘Je ziet nu dat Nederlandse jongeren slechter scoren qua democratische kennis dan jongeren in andere landen, waar eerder aandacht is voor burgerschapsonderwijs. Bied daarom democratisch burgerschap als doorlopende leerlijn aan, van peuter tot puber. Train leerlingen in elk leerjaar om over gevoelige thema’s te praten, zich te verdiepen in standpunten van anderen, wat de (grond)wet is en wat die voor jou betekent. Dan zijn ze van jongs af aan gewend om te spreken over onderwerpen als populisme en discriminatie. ’

Hoe maak je gedegen burgerschapsonderwijs praktisch haalbaar?

‘Daarvoor moeten in het nieuwe programma keuzes worden gemaakt qua onderwerpen. Dat is deels al gebeurd met de focus op democratisch burgerschap. Ook moet je goed kijken naar de uitvoering: laat je specifieke docenten het vak geven of ga je alle docenten daarin breder scholen? Ik zou zelf kiezen voor docenten die er al expertise in hebben, zoals docenten maatschappijleer. Net zoals je hen niet moet vragen om een wiskundesom uit te leggen, moet je ook niet aan een wiskundedocent vragen om een gevoelig maatschappelijk vraagstuk te bespreken.’

Is de nieuwe wet genoeg om botsingen in democratische waarden aan te pakken?

‘De uitspraak ‘Education cannot compensate society’ is natuurlijk waar: naast school beïnvloeden ook de thuissituatie, vrienden en de media leerlingen. Maar onderwijs speelt een belangrijke rol. Meer begrip begint bij meer kennis. En deze wet laat zien dat de politiek zich realiseert dat het een vak apart is, en niet zomaar iets erbij.’

Nog veel werk aan de winkel

Jos Heijhuurs, adviseur bij Diversion, bureau voor maatschappelijke innovatie:

‘Goed burgerschap begint bij de docent als moreel kompas, daarin is dit wetsvoorstel een mooi begin. Onderwijs moet niet alleen gericht zijn op kennis en competenties, maar vooral ook op de verinnerlijking van waarden. Daarom is het bijbrengen van respect voor de democratische rechtsstaat, zoals genoemd in het wetsvoorstel, erg belangrijk.

‘Het is voor docenten van belang dat er een breed gedragen aanpak is voor de hele school. De wet geeft daar een aanzet toe.’

Is het wetsvoorstel ook voldoende om polarisatie en taboes aan te pakken?

‘Er is nog veel werk aan de winkel. Leraren vinden heikele burgerschapsthema’s als islamofobie, homofobie en antisemitisme vaak nog lastig om te bespreken. Die thema’s wat helderder in de wet gieten, maakt het bespreken ervan nog niet makkelijker.’

Hoe kan je dat vanuit de wet ondervangen?

‘De wet biedt de inspectie de mogelijkheid te controleren op het burgerschapsonderwijs. Maar daarmee zijn we er nog niet. Daar ligt nog een duidelijke taak voor het kabinet. De maatschappij komt steeds makkelijker de klas binnen, daar zijn leraren niet altijd goed op voorbereid.

‘De afgelopen jaren hebben we pilots gestart met vier lerarenopleidingen waarin docenten voorbereid worden op modern leraarschap. Daarop moet nu worden doorgepakt zodat leraren met lastige maatschappelijke thema’s leren omgaan. Dat moet binnen alle lerarenopleidingen gebeuren, ook wiskunde- en natuurkundeleraren worden geconfronteerd met moeilijke onderwerpen. Denk aan een aanslag die plaatsvindt. Als het eerste uur daarna de wiskundeles is, kunnen daar situaties ontstaan waarop een docent moet kunnen inspelen. Daarbij mag het soms best onderling botsen. Het met elkaar oneens zijn kan tot mooie inzichten leiden.’

‘Aan scholen zelf is het de taak om de buitenwereld de klas binnen te halen. Voor docenten is het soms lastig om een veilige sfeer te creëren waarin jongeren zich durven te uiten. We werken zelf bijvoorbeeld met jonge peer educators, die zich kwetsbaar opstellen en anders tegenover bepaalde democratische waarden staan, maar wel een achtergrond hebben waarin jongeren zich kunnen herkennen. Daardoor delen jongeren ook makkelijker hun eigen ervaringen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.