Opinie Bibliotheekbudget

Bibliotheken verdienen redding, geen sanering

De overheid mag gestegen jeugdzorgkosten niet afwentelen op gemeenten. Geef ze meer geld, betogen August Hans den Boef en Rinke Smedinga, oud-medewerker en oud-student van de bibliotheekopleiding.

Openbare bibliotheek van Almere. Beeld Marcel Wogram

De hoge kosten van de jeugdzorg dwingt gemeenten tot bezuinigingen. Veel gemeenten overwegen om die reden bibliotheken te sluiten. Zij beseffen mogelijk niet dat het landsbelang vereist om daarentegen in de bibliotheken te investeren.

Staatssecretaris Knops van Binnenlandse Zaken wil zorgen dat iedereen mee kan doen in de digitale samenleving. Dat schreef hij op 12 december vorig jaar aan de Tweede Kamer, met als belangrijk element dat mensen nog beter geholpen moeten worden in bibliotheken. Door belasting-spreekuren en digivaardigheids­cursussen aan te bieden, te helpen bij het aanvragen van toeslagen of een uitkering, bij het verlengen van een rijbewijs of het invullen van formulieren. Tot dusver faciliteerden bibliotheken hierbij vooral, bijvoorbeeld medewerkers van ouderenbonden en het UWV. Maar spoedig na 12 december werden ze bezocht door bejaarden met schoenendozen vol bonnetjes die meenden dat de ‘bieb’ hun belastingaangifte ging verzorgen.

Opluchting van jewelste

Onder regie van Knops’ departement heeft de overheid in de afgelopen decennia haar dienstverlening verregaand gedigitaliseerd. Nu is het tijd om te oogsten, maar wat blijkt: de ict-systemen zijn nog niet af, niet foutloos, onvoldoende gebruikersvriendelijk, onveilig en privacygevoelig. Veel mensen kunnen of willen bovendien de digitale overheidsdiensten niet gebruiken. Over deze wetmatig in omvang toenemende ict-problemen hebben diverse eerbiedwaardige instellingen als de Nationale Ombudsman, de Algemene ­Rekenkamer en de Raad van State geklaagd. Vergeefs. Een veilig systeem voor iedereen lijkt onmogelijk of onbetaalbaar. Dus zoekt Knops naar alternatieven. Stel dat het UWV, de ­Belastingdienst, de SVB, RWD en al die andere instanties hun gemankeerde systemen niet meer hoeven aan te passen en voortaan alle burgers met digitale problemen naar de bibliotheek kunnen verwijzen? Het zou een opluchting van jewelste voor deze instellingen en het kabinet zijn!

Toen de landelijke overheid in 2014 het voornemen kenbaar maakte de Jeugdzorg naar de gemeenten te gaan overhevelen, stelden deskundigen al direct dat die transitie eerder meer ging kosten dan minder en dat daarom in plaats van bezuinigingen juist financiële investeringen nodig waren. Nu de Jeugdzorg inderdaad meer blijkt te kosten, zou je verwachten dat de overheid het budget voor de gemeenten verhoogt. Maar die laat het aan de gemeenten over om (onmogelijke) keuzes te maken.

Nog meer bezuinigen op bibliotheken? Dat hebben de gemeenten in de afgelopen crisisjaren al gedaan, en fors! De bibliotheken hebben met kunst en vliegwerk geprobeerd de ­negatieve gevolgen daarvan zo klein mogelijk te houden. De prijs daarvoor werd betaald door beperking van ­vestigingen en openingstijden. Ook werd, als wel vaker in de cultuur­sector, personeel ontslagen en vervangen, dan wel aangevuld, door vrijwilligers. Het resterend personeel heeft amper ontwikkel- en doorgroeimogelijkheden: een professionele ­bibliotheekopleiding in het hoger­beroeps- of wetenschapelijk onderwijs bestaat dan ook al jaren niet meer.

Werkeloosheid witwassen

Ook voor het probleem van Knops wordt vooral gedacht aan de inzet van gekwalificeerde vrijwilligers. Dat heet broodroof en werkeloosheid witwassen. Waarom mag het niets kosten? De verspilling aan ict door de rijksoverheid werd in 2014 door een parlementaire commissie nog geschat op 4 miljard! Per jaar, welteverstaan.

Dan is het toch geen enkel ­probleem dat de inzet van het bibliotheeknetwerk in deze context een passend miljoenenbudget krijgt voor nieuwe taken en navenant geschoold personeel. Niet alleen voor het helpen invullen van de overheidsformulieren die Knops klaar heeft liggen. Als de staatssecretaris echt wil zorgen dat iedereen mee kan doen in de digitale samenleving, dan moeten ­burgers ook daarop afgestemde ­rechten krijgen. Te weten toegang tot belangrijke informatiebronnen, ­leren digitaal te participeren en daarbij zelf initiatieven kunnen aandragen. Daarop hebben bovengenoemde eerbiedwaardige instellingen met ­nadruk gewezen.

Het bibliotheeknetwerk staat voor een majeure reddingsoperatie. Het dient daarom niet te worden gesaneerd maar gerevitaliseerd. Het is te hopen dat gemeenten zich dat realiseren en dat de overheid, het probleem van Knops in gedachten, hen daartoe voldoende middelen ­verstrekt.

August Hans den Boef was werkzaam aan een hbo-bibliotheekopleiding, Rinke Smedinga volgde die.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.