Column

Biblebelt is tegelijk realistisch en gelukkig

Ik weet niet hoe het u is vergaan na de CPB-doorrekening van de verkiezingsprogramma's, maar ik voel me aardig genept. Het kan niet op, roept u maar. Twee miljard voor de zorg, drie voor defensie. Ik heb dik vijf jaar in de veronderstelling geleefd dat er drastisch gesneden moest worden in de rijksfinanciën. Blijkt allemaal niet nodig. VVD en PvdA gaan precies evenveel extra uitgeven als ze hebben bezuinigd. Anders dan het hoofdredactioneel van gisteren schreef, is het bier in verkiezingstijd wel degelijk gratis. Voor de geloofwaardigheid is weinig dodelijker dan dat. En juist over geloofwaardigheid gaan deze verkiezingen.

Beeld de Volkskrant

Tijd om een serieuze blik te werpen op wat de kleine christelijke partijen wordt genoemd. Geloofwaardigheid, daar zit immers geloof in. Mijn belangstelling voor een vergelijkend warenonderzoek tussen ChristenUnie en Staatkundig Gereformeerde Partij was gewekt door het laatste SCP-onderzoek naar de stemming onder de burgerij. Daarin stond een boeiende grafiek. De X-as liep van ongelukkig naar gelukkig, de Y-as van pessimisme naar optimisme. Kiezers van de ChristenUnie scoren hoog op beide assen; gelukkig en optimistisch. Hoopvol zeggen ze zelf. De SGP-aanhang neemt het leven zwaarder. Bij allebei is de mens beslist niet tot het goede geneigd, maar qua pessimisme steekt alleen de PVV de SGP naar de kroon. SGP-kiezers zijn desondanks zeer gelukkig; heel anders dan de PVV'er die helemaal alleen in de linker beneden hoek van de grafiek ongelukkig zit te wezen.

Ik heb voor beide partijen een zwak. Zeker nu de verkiezingen niet over de centen maar over de geestelijke volksgezondheid gaan. Ik ben niet de eni-ge. Zowel SGP als ChristenUnie zit in de lift. Op de SGP-burelen noemen ze zichzelf tot hun eigen hilariteit zelfs 'sexy'. Dat komt niet door geloofsbelijdenis of abortusstandpunt. Lijsttrekker Kees van der Staaij krijgt daarmee ook in deze krant geen poot aan de grond. Wel met zijn advertentie op Valentijnsdag, 'kies elkaar'. Hij zat ermee bij Jinek en weerde zich kranig tegen Peter R. de Vries die schamperde of bij de SGP ook homo's elkaar mogen kiezen. Ja hoor, dat mocht. De advertentie lag in het verlengde van de campagne over huwelijkse trouw, waarmee Van der Staaij zijn verbazing uitdrukte over het bestaan van overspelsites. Hij werd overspoeld door positieve reacties, ver voorbij de eigen kring.

Iets dergelijks ondervond de ChristenUnie, die een breed publiek trok met het initiatief 'waardig ouder worden'. Het was een antwoord op het recht op voltooid leven, dat ondanks een krappe meerderheid in de Kamer omstreden blijft. Ik geloof niet dat het voor een buitenstaander een goed idee is om de beginselprogramma's te lezen. Wat deze partijen boeiend maakt, is dat ze in een woelige wereld standvastig blijven. Met twee benen in de traditie, beducht voor het administratieve regime van Europa en met een gezonde scepsis over het multiculturele evangelie. Dat alles zonder de schrille toon van Geert Wilders. Mij verwondert de aansprekelijkheid van deze boodschap niet.

Verschillen tussen de twee partijen zijn er zeker, al is het geen sinecure die uit te leggen. Hun aanhang deelt de Bible Belt, inclusief uitpuilende Evangelische kerken op de Veluwe. Het noorden is voor de ChristenUnie, die van Abraham Kuypers ARP zowel erfgenaam als afvallige is. Bij de ChristenUnie zijn ze beslist meer begaan met vluchtelingen dan bij de SGP. En qua stemgedrag staan ze dichter bij GroenLinks of D66 dan bij het CDA. Dat is opmerkelijk voor een partij die zich ooit losmaakte van de ARP omdat die te links werd bevonden.

(Tekst gaat verder onder het kaartje)

De harde SGP-kern moeten we meer in het zuiden zoeken. In Zuid-Holland, en dan vanaf Rotterdam uitwaaierend over de Zeeuwse eilanden. Zoals gezegd zijn ze bij de SGP zeer gelukkig maar niet met het oog op een vrolijke toekomst. Toch valt mij op dat er bij de SGP meer gelachen wordt dan bij de ChristenUnie. Dat moet door de kuyperiaanse traditie van de ChristenUnie komen, geeft voorman Gert-Jan Segers toe. Drammerig, zo stond Kuyper bekend. De wereld moest veroverd worden. Daar hebben ze bij de SGP geen last van. Minder overtuigingsdrift, noemt SGP-leider Van der Staaij dat. Alles is immers genade. Ze hebben zich erbij neergelegd dat die gereformeerde theocratie er binnenkort niet zal komen. Daarom heeft de Clara Wichmann-achtige opwinding over het vrouwenstandpunt iets potsierlijks - het is met een kanon schieten op een curiosum waarover verder geen mens zich druk maakt.

Vier jaar geleden onderzocht ik samen met electoraal geograaf Josse de Voogd de verhoudingen tussen lager- en hogeropgeleiden. Lageropgeleiden waren vaker werkloos, gescheiden en ongelukkig, en stemden vaker PVV. Behalve één categorie. De bewoners van de Bible Belt. De aanhang van ChristenUnie en SGP is niet bijzonder hooggeschoold. Maar de tobberige karakteristieken van de lageropgeleiden elders ontbreken: ze gaan naar de kerk, werken hard, doen vrijwilligerswerk en blijven bij elkaar omdat ze op Valentijnsdag de stofzuiger erbij pakken. Ze zijn realistisch én gelukkig, en laten zich niet meeslepen door de maalstroom van een op drift geraakte wereld. Misschien lukt dat alleen met een rotsvast geloof?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden