Opinie

Bezuinigen op GGZ? Preventie is beste manier

Bot bezuinigen op de curatieve GGZ en de verslavingszorg is vragen om maatschappelijke ellende.

Demonstranten op het Malieveld in Den Haag protesteren in 2011 tegen de bezuinigingen op de geestelijke gezondheidszorg. Beeld anp
Demonstranten op het Malieveld in Den Haag protesteren in 2011 tegen de bezuinigingen op de geestelijke gezondheidszorg.Beeld anp

Deze maand berichtte minister Opstelten de Kamer dat politiemensen gemiddeld één dag per week kwijt zijn aan de opvang van verwarde mensen, veelal verslaafden en andere psychiatrische patiënten. Het logische gevolg: een sterke toename van het aantal kostbare crisisopnames. In Amsterdam rijdt er sinds kort zelfs een 'psycholance' rond. Deze ontwikkelingen zijn niet onverwacht, maar wel zorgwekkend. Zelfs de VVD-minister ziet de bezuinigingen in de GGZ als voornaamste oorzaak van dit onnodige en kostbare lijden. Bot bezuinigen op de curatieve GGZ en de verslavingszorg is vragen om maatschappelijke ellende. Terwijl er een alternatief voorhanden is, 'evidence based' ook nog.

Komende week debatteert de Tweede Kamer maar liefst vier uur lang met minister Schippers over de GGZ. Het is feitelijk een tussenevaluatie van de draconische bezuinigen in afgelopen jaren. Is Nederland daar medisch en economisch beter van geworden, zullen de parlementariërs vragen.

Terecht maakt de regering zich zorgen over de kosten van psychiatrische ziektebeelden in Nederland. Alleen al de kosten van depressies zijn schrikbarend hoog: jaarlijks 660 miljoen euro aan directe zorg en 953 miljoen euro aan direct productieverlies, arbeidsverzuim en arbeidsongeschiktheid. Daarbij komt nog circa 4 miljard euro aan verborgen productieverlies. Werknemers met een depressie functioneren namelijk minder goed als ze nog wel werken. Bij herhaling is in onderzoek vastgesteld dat depressie in Nederland de grootste oorzaak voor ziekteverzuim op het werk is, vóór aandoeningen aan luchtwegen, spijsvertering en chronische rugpijn.

De indirecte zorgkosten lopen eveneens in de miljarden. Depressieve mensen hebben aantoonbaar meer somatische aandoeningen als hart- en vaatziekten, astma, pijnklachten, diabetes en overgewicht (als gevolg van pathofysiologische ontregelingen), waarvoor zij medisch moeten worden behandeld. Deze zogenaamde somatische comorbiditeit zit verstopt in de algemene zorgkosten.

Relatief goedkoop

Deze torenhoge kosten van psychische stoornissen zoals depressies zijn niet terug te dringen door simpelweg in de vergoeding van behandelingen te snijden. Integendeel. Het goede nieuws is namelijk dat veel psychische stoornissen doeltreffend en doelmatig zijn te behandelen. Snelle signalering en dito interventies maximaliseren de kans op herstel en minimaliseren het risico van (kostbare) invalidering en/of recidive. Binnenlandse en buitenlandse studies bevestigen dit beeld.

Berekeningen van Trimbos en NIVEL laten zien dat de huidige GGZ rendeert: elke geïnvesteerde euro levert gemiddeld meer dan 4 euro op aan gezondheidswinst en arbeidsproductiviteit. Dit komt omdat de interventiekosten relatief voordelig zijn (een cyclus van 12 zittingen kost incidenteel 1500 euro), de 'recovery rate' groter is dan 65 procent en de zogenaamde opportuniteitskosten (kosten van niet-behandelen) torenhoog zijn.

De huidige kosten zijn voor het leeuwendeel te verklaren door onderbehandeling en verlate behandeling en de escalatie als gevolg daarvan. Meer dan de helft van de patiënten laat zich niet, te weinig of pas in een zeer laat stadium behandelen, een stadium waarin het ziektebeeld is geëscaleerd en de zorgvraag urgent en complex geworden is. Net als bij lichamelijk letsel geldt ook in de GGZ dat snelle behandeling relatief goedkoop is en erger voorkomt.

Snelle signalering en doorverwijzing

Door het schrappen en beperken van GGZ-behandelingen, zoals afgelopen jaren is geschied, blijkt onderbehandeling alleen maar toe te nemen. Een aanzienlijk deel van de patiëntenpopulatie blijkt de behandeling niet te kunnen financieren en blijft nu te lang onbehandeld met bovengenoemde gevolgschade als resultaat. Met het schrappen van genoemde behandelingen uit het basispakket moet een directe bezuiniging worden gerealiseerd van 360 miljoen euro. Het is evident dat hierdoor een veelvoud aan economische en medische kosten aan het ontstaan is, dat primair moeten worden gedragen door werkgevers en overheid. Is dit de bedoeling?

Natuurlijk kan de GGZ ook een evenredige bijdrage leveren aan bezuinigingen. Wij zien twee mogelijkheden. De eerste is snelle signalering en doorverwijzing. Vergeleken met het buitenland verwijst de huisarts in Nederland nog relatief laat door naar de eerstelijnspsycholoog. Uit een recente studies blijkt dat de GGZ kosten met tien procent kunnen worden gereduceerd bij betere signalering en doorverwijzing. Dit voorkomt langdurige medicalisering en invalidering.

Echt grote besparingen kunnen worden gerealiseerd door intensivering van de preventie. Er is veel bewijs van de substantiële medische en economische potentie van preventie van bijvoorbeeld depressies. Want net als bij hart- en vaatziekten en longkanker is depressie in belangrijke mate een welvaartsziekte, die te voorkomen is. Een fraaie Nederlandse studie hierover is onlangs gepubliceerd in het zeer gezaghebbende 'Journal of the American Medical Association'. Er zijn effectieve, voordelige en praktische methodes voor het voorkomen van depressie. Een derde tot de helft (!) van alle gevallen kan hiermee worden voorkomen. Preventie is een veel betere manier om de kosten van de geestelijke gezondheidszorg in de hand te houden.

Terecht heeft de overheid grote zorgen over de reeds torenhoge en nog steeds groeiende kosten van psychische stoornissen. Maar: het niet langer vergoeden van de behandeling verergert dit probleem in plaats van het te beperken. Snelle interventie en preventie is economisch en medisch veel interessanter en verdient daarom alle prioriteit van de regering.

Martijn van Winkelhof werkt als fiscaal econoom in de financiële sector.
Bram Bakker is psychiater en publicist

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden