Opinie

Bewapening van Oekraïne vergroot de kans op vrede

De naïviteit regeert nog altijd in de westerse visie op de oorlog in Oekraïne. Levering van defensieve wapens kan bijdragen aan een duurzame vrede.

Petro Poroshenko, minister-president van Oekraïne Beeld epa

Veel politici en wetenschappers in het Westen hebben nog steeds een te naïeve visie op de situatie in Oekraïne. Model hiervoor staat Ivan Krastev, directeur van het Centre for Liberal Strategies in Sofia. In de Volkskrant verscheen (op 26 feb.) een artikel van Krastev en Stephen Holmes. Hun visie is dat Poetin na de annexatie van de Krim geen strategische interesse meer heeft in het beheersen van Oost-Oekraïne. Tegelijk stellen Krastev en Holmes wél dat het Poetin's doel is om het gebied van de Sovjet-Unie (zonder de Baltische staten) in de Russische invloedssfeer te laten blijven.

Dat is wel degelijk een strategisch doel! Poetin zal dit doel in Oekraïne niet bereiken, want Kiev laat zich niet meer schikken in de rol van vazalstaat van Rusland. Daarvoor is er te veel gebeurd. Voor Poetin reden om in Oekraïne wanorde te veroorzaken, maar vooral om zoveel mogelijk invloedssfeer te behouden. Hij wil dus niet alleen maar het Westen een lesje leren, zoals Krastev c.s. stellen. Dan had hij kunnen volstaan met de annexatie van de Krim.

Uit het feit dat de bewapening van de separatisten de afgelopen maanden sterk is opgevoerd - en uit het militaire offensief dat daarop volgde - blijkt dat de ambities verder reiken. Om de strategische positie ten opzichte van een onafhankelijk opererend Oekraïne te verstevigen, is voor Poetin het creëren van een robuuste vazalstaat in Oost-Oekraïne van belang. Het huidige separatistengebied voldoet niet aan die ambitie. Eerder zal het doel zijn een vazalstaat die een gebied omvat met een grens die ook Charkov omvat, deels tot aan de rivier de Dnjepr loopt, en dan naar Henichesk, waar een landverbinding met de Krim zou ontstaan.

Parels aan de kroon

In de ogen van de machtspoliticus Poetin, die heeft laten merken dat hij het oude Sovjet-rijk zoveel mogelijk wil herstellen, zijn de binnen dit gebied gelegen steden Charkov en Marioepol en de toegang tot de Krim parels aan de kroon (net als Donetsk).

Marioepol heeft al vaker onder vuur gelegen en zoals bekend zijn er recent in Charkov aanslagen gepleegd. Helaas heeft de praktijk uitgewezen dat het huidige bestand geen garantie biedt dat de separatisten over een tijdje geen nieuw offensief starten. Bert Lanting constateert in de Volkskrant van 19 maart dat het bestand op instorten staat.

Het is belangrijk om het strategische doel van het Westen in de Oekraïne-crisis te onderkennen. Dat doel is het versterken van de democratische rechtsorde in Europa. Een staat als Oekraïne die, om van die orde deel te kunnen gaan uitmaken, toenadering tot het Westen zoekt, moet worden gesteund in dat streven. Dat wil niet zeggen dat Oekraïne op korte termijn lid van de EU kan worden.

Maar het Westen moet wel de democratische rechtsorde helpen uitbreiden. Ook Rusland zelf zou een warm welkom moeten krijgen in dit streven. Helaas streeft het Poetin-regime het tegenovergestelde na door de vrije pers te vernietigen, de oppositie monddood te maken, de bevolking met extreme propaganda te bestoken, en agressie te plegen tegen buurlanden. Het is van strategisch belang om een naar democratie strevende buurstaat van de EU te verdedigen tegen een opmars van de dictatuur.

Vladimir Poetin Beeld anp

Territoriale integriteit

Het handelen van Rusland is niet alleen in morele zin niet te rechtvaardigen maar is ook in flagrante strijd met het volkenrecht. Op grond van artikel 2 van het VN-Handvest is het een staat verboden om tegen de territoriale integriteit of de politieke onafhankelijkheid van een andere staat geweld te gebruiken of daar mee te dreigen.

Bovendien heeft Rusland, net als de VS en Groot-Brittannië, in het Memorandum van Boedapest uit 1994 de onschendbaarheid van de bestaande grenzen van Oekraïne gegarandeerd, en beloofd geen agressie tegen deze staat te plegen. In ruil voor deze garanties gaf Oekraïne 1800 kernkoppen op. Poetin lapt deze verplichting aan zijn laars.

De vraag of het bewapenen van het Oekraïense leger kan bijdragen aan een oplossing beantwoordt Krastev negatief. Hij noemt daarvoor twee redenen: dat de separatisten worden gesteund door een militaire grootmacht en dat aan de daadkracht van de Oekraïense strijdkrachten getwijfeld kan worden.

Krachtig weerwerk

Deze argumenten zijn niet doorslaggevend. In de huidige situatie is het voor de separatisten aantrekkelijk om hun overmacht aan aanvalswapens in te zetten voor gebiedsuitbreiding. Als ze dan worden geconfronteerd met effectieve wapens, zoals antitankraketten, wordt die optie een stuk minder aantrekkelijk.

De kans dat een bestand stand houdt, wordt sterk vergroot als de tegenstander in staat is om krachtig weerwerk te geven. Al is het Oekraïense leger vaak niet efficiënt, het heeft laten zien dat er voldoende onderdelen zijn die in staat zijn om zich stevig te weer te stellen. Ook beschikt het over veel gemotiveerde soldaten. Als het Westen wapens levert, zullen die dus gebruikt worden.

Dat betekent dat er een veel kleiner risico is dat de separatisten een groot offensief beginnen om hun gebied uit te breiden. Bewapening van de Oekraïners - vooral met wapens die hun defensieve kracht vergroten - is dus niet alleen volkenrechtelijk en moreel een gerechtvaardigde zaak, maar vergroot ook de kans op echte, duurzame vrede.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden