Columnmartin sommer

Bevolkingsgroei is de kwal waar iedereen zorgvuldig omheen loopt

null Beeld

Deze week schafte het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) nagenoeg de complete landbouw af in de strijd tegen stikstof. De rijksadviseurs voor milieu en klimaat zijn ontketend. Vorige week was er ook zo’n alarmerend PBL-rapport: wij lopen hopeloos achter bij het onder de duim houden van de CO2-productie. CO2 en stikstof zijn grote, hete aardappelen op het bord van de formatie. Als oorzaken van de slechte CO2-prestaties noemde het Planbureau ‘de snelle economische groei én de snelle bevolkingsgroei’.

Dat laatste was pas echt gewaagd. De hele landbouw opdoeken, daar kijkt geen Volkskrant-lezer van op. Maar bevolkingsgroei, daar loopt iedereen als om de spreekwoordelijke kwal omheen. Het PBL heeft gedurfd het b-woord zomaar op te schrijven. Het was één zinnetje, maar toch, de nood moet wel hoog zijn.

De bevolking is nooit zo snel gegroeid als onder Mark Rutte: anderhalf miljoen erbij in tien jaar.  Beeld ANP
De bevolking is nooit zo snel gegroeid als onder Mark Rutte: anderhalf miljoen erbij in tien jaar.Beeld ANP

Wie bevolkingsgroei zegt, zegt migratie. Vorige week zaterdag stond er een deprimerend verhaal in de krant over ‘woke’ aan de universiteit. Demografieonderzoeker Jan van de Beek vertelde hoe hij met zijn in april verschenen rapport Grenzeloze verzorgingsstaat – De gevolgen van immigratie voor de overheidsfinanciën te maken kreeg met uitsluiting. Rapporten over migratie zijn niet populair en vooral niet als er ongezouten conclusies in staan. Dit rapport herhaalde een onderzoek van het CPB uit 2003 – het CPB heeft zich er sindsdien niet aan gebrand.

Als de immigratie doorgaat zoals nu, is de verzorgingsstaat op termijn onhoudbaar. De bevolking is nooit zo snel gegroeid als onder premier Rutte: anderhalf miljoen erbij in tien jaar. En allemaal door migratie. Volgens Van de Beek kosten asielzoekers, nareizigers en arbeidsmigranten samen de schatkist nu al jaarlijks 19 miljard, aan uitkeringen, toeslagen en voorzieningen. Op de lange duur wordt dat 50 miljard per jaar. Van de Beek zegt dat je de verschraling van de verzorgingsstaat al kunt zien: verkorting van de WW-duur, afschaffing van de studiefinanciering, slechtere ouderenzorg.

Oud-minister Piet Hein Donner kwam vorig jaar één dag voor het zomerreces met een rapport over de vraag of het mogelijk zou zijn het Vluchtelingenverdrag stringenter uit te leggen.  Beeld ANP
Oud-minister Piet Hein Donner kwam vorig jaar één dag voor het zomerreces met een rapport over de vraag of het mogelijk zou zijn het Vluchtelingenverdrag stringenter uit te leggen.Beeld ANP

Ik vroeg Van de Beek waarom migratie een verboden onderwerp is. Omdat bestuurders de politieke kosten van het erover spreken hoger inschatten dan van het verzwijgen. De verzorgingsstaat verslijt immers op de lange termijn en bijna ongemerkt. Terwijl politiek falen op de korte termijn maar al te zichtbaar is. Hij geeft als voorbeeld het onderzoek van oud-minister Donner, op verzoek van het vorige kabinet. Donner zou navragen of het mogelijk zou zijn het Vluchtelingenverdrag stringenter uit te leggen, om het aantal asielzoekers te beperken. Hij rapporteerde een jaar geleden, op de laatste dag voor het zomerreces. Aanpassing van het Vluchtelingenverdrag was ‘prohibitief’ – driewerf onmogelijk dus.

Behalve PVV, Forum voor Democratie en JA21 wil niemand over migratie praten, zegt Van de Beek. De VVD alleen in verkiezingstijd, daarna niet meer. Rutte wil geen gezeur met Europa. En toch zal er iets moeten gebeuren, want zo veel migratie is schadelijk voor Nederland. Financieel, maar ook op het vlak van energie, woningnood, verkeer. En, niet vergeten: klimaatdoelen worden moeilijker haalbaar.

Migratie en bevolkingsgroei worden altijd beschouwd als rechtse thema’s, zegt Paul Scheffer. Maar dat klopt niet. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Migratie en bevolkingsgroei worden altijd beschouwd als rechtse thema’s, zegt Paul Scheffer. Maar dat klopt niet.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Jan van de Beek is niet de enige die te maken kreeg met koudwatervrees. In april verscheen nog een belangwekkend rapport, evenzeer genegeerd in verband met het b-woord. Twee prestigieuze instellingen, het CBS en demografisch instituut Nidi, stelden erin vast dat migratie grotere gevolgen heeft voor de rijksuitgaven dan de vergrijzing. Hun rapport heet Bevolking 2050 in beeld: opleiding, arbeid, zorg en wonen; het schetst de mogelijke toekomst van Nederland, als een land dat net als nu 17,5 miljoen mensen telt, of misschien 20,6 miljoen. Dat zijn er 3 miljoen meer dan nu. Op die laatste lijn zitten we al jaren.

Aanjager van het onderzoek was Paul Scheffer. Drie jaar geleden kaartte hij de bevolkingsgroei aan in Den Haag. Hij liep de partijen af en er was serieuze belangstelling. Behalve bij de PVV, zegt Scheffer, want Wilders is niet geïnteresseerd in oplossingen. Tijdens de formatie zullen de partijen zich weer blindstaren op asielzoekers. Ten onrechte, want de overgrote meerderheid bestaat uit arbeidsmigranten. Juist daar zijn politieke keuzes te maken zonder direct tegen VN-verdragen aan te lopen. Nidi en CBS rekenden voor dat als vrouwen, allochtonen en ouderen meer gaan werken, de vraag naar buitenlandse arbeid spectaculair daalt. Minder huishoudens betekent minder vraag naar woningen, betekent niet elke vijf jaar een stad als Den Haag erbij zoals nu.

Migratie en bevolkingsgroei worden altijd beschouwd als rechtse thema’s, zegt Scheffer. Maar dat klopt niet. Rechts wil de ondernemers niet beteugelen in hun behoefte aan goedkope arbeid; links haalt vluchtelingenbeleid en arbeidsmigratie door elkaar. Markt en moraal leiden zo allebei naar open grenzen; de maatschappelijke gevolgen komen pas later. Zoals Jan van de Beek ook opmerkt: migratie leidt tot een herverdeling van arm naar rijk in plaats van andersom, zoals het hoort. Bedrijven profiteren, laaggeschoolden ondervinden concurrentie op de arbeidsmarkt, de middenklasse betaalt de rekening in belastingvorm.

Scheffer kreeg te maken met angstige autoriteiten. Premier Rutte had geen belangstelling voor het onderzoek. Gerenommeerde instituten als het CPB en SCP, en ook PBL, die hadden beloofd mee te doen, hadden het te druk met corona. Sinds vier maanden ligt er nu toch een rapport. Aandacht was er nauwelijks. Men is als de dood om in het vaarwater van Wilders terecht te komen. De kernvraag, zegt Scheffer, is of het midden voldoende zelfvertrouwen heeft om op een eigen manier te spreken over grote kwesties als migratie en bevolkingsgroei. Nu is het b-woord gevallen als medeschuldig aan CO2. Wie weet zal het helpen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden