Betrek deskundige leek bij herziening strafzaken

Bij de beslissing om een strafzaak al dan niet te herzien, moeten ook deskundige niet-juristen betrokken worden, net zoals elders gebeurt.

Minister Hirsch Ballin van Justitie heeft bekendgemaakt dat mensen die denken onterecht veroordeeld te zijn makkelijker een herziening van hun strafzaak kunnen krijgen (Binnenland, 16 juli).

Nieuwe inzichten van deskundigen zijn daar in de toekomst voldoende reden voor. De huidige herzieningsprocedure werkt onvoldoende. Bovendien heeft een aantal zaken, waaronder de Schiedammer parkmoord, laten zien dat het rechterlijk oordeel niet altijd onfeilbaar is.

Het beslissen over een herziening wordt wel aan de rechterlijke macht zélf overgelaten. Er komt geen orgaan waarin ook buitenstaanders zitten om te beslissen welke zaken voor herziening in aanmerking komen en welke niet. Dat is jammer en een gemiste kans, want de rechtspraak kan veel leren van deskundigen.

In andere landen, bijvoorbeeld Engeland, worden veel vaker buitenstaanders betrokken in organen als bijvoorbeeld een herzieningsraad. Bovendien kennen vrijwel alle landen in de wereld vormen van lekenrechtspraak waarbij ‘gewone burgers’ deelnemen aan de rechtspraak. Nederland houdt daarentegen, als vrijwel het enige land, de ‘gewone burger’ verre van enige deelname aan de rechtspraak.

Enthousiast

Toch is er in Nederland wel ervaring met deelname van deskundigen aan de rechtspraak. Dat gebeurt bijvoorbeeld in de Ondernemingskamer van het Hof Amsterdam, in de pachtkamers (hierin nemen agrariërs deel) en in de Penitentiaire Kamer van het Hof Arnhem, waarin psychologen en psychiaters rechtspreken. In deze procedures blijken opeens alle bezwaren tegen deelname van niet-juristen te zijn verdwenen.

Uit onderzoek is gebleken dat zowel rechters als de deskundigen heel enthousiast zijn over hoe zij samen rechtspreken. Deskundigen draaien volledig mee in deze procedures en zij hebben veel invloed op de uiteindelijke beslissingen, zonder dat de rechters het idee hebben dat dat niet deugt. Iedereen vindt dat de deskundigen in deze procedures de kwaliteit van de beslissingen sterk verhogen. De typen deskundigheid (juridisch en niet-juridisch) vullen elkaar op een goede manier aan.

Hieruit blijkt dat een herzieningsraad waarin naast rechters ook anderen zitten, helemaal niet ondenkbaar is, en juist veel voordelen kan bieden.

Plaatje

Maar er is nog een andere reden voor het betrekken van buitenstaanders in een herzieningsraad, maar ook in de rechtspraak zelf. Uit Amerikaans onderzoek is gebleken dat kleine, homogeen samengestelde groepen die langere tijd met elkaar samenwerken, op den duur te snel beslissingen gaan nemen.

Men kent elkaars voor- en afkeuren en men spreekt elkaars taal. Zeker als men onder tijdsdruk staat, is men geneigd snel naar een compromis toe te werken. Het risico bestaat dat daardoor informatie die niet past in het ‘plaatje’ wordt genegeerd. Men wordt, met andere woorden, steeds minder kritisch.

Dit soort homogene groepen kent soms een druk tot conformiteit, zeker als zij afgeschermd van de maatschappij opereren. Een buitenstaander die af en toe een knuppel in het hoenderhok gooit, kan voorkomen dat een homogene groep terugvalt op routine en het niet meer doorheeft als beslissingen onjuist zijn.

Buitenstaanders kunnen bijvoorbeeld de vraag naar voren brengen waarom er zoveel vertrouwen wordt gesteld in een (dubieuze) bekentenis, of waarom een bepaald onderdeel van de zaak niet goed is nagezocht. Ook bij de rechtspraak of bij de beslissing om een zaak al dan niet te herzien, kan (deskundige) deelname van buitenstaanders dus een goede invloed hebben. De beslissingen die in het recht worden genomen, zijn immers vaak een mengvorm tussen juridisch en niet-juridisch.

Het is dus wel degelijk zinvol om ook anderen te betrekken bij de vraag of herziening nodig is, zélfs als beslisser. Maar nog beter is het natuurlijk te voorkómen dat herziening nodig is. Ook op dit punt kan het inschakelen van niet-juridische expertise, bijvoorbeeld uit de rechtspsychologie, zeker nuttig zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden