GastcolumnJona van Loenen

Betaalbaar wonen? We willen het niet en het kan ook helemaal niet

2021-09-12 14:07:54 AMSTERDAM - Demonstranten protesteren tegen de problemen op de woningmarkt en eisen hervormingen tijdens het Woonprotest in het Westerpark. Belangenverenigingen als de Woonbond, vakbond FNV, ASVA en de Studentenunie hekelen de lange wachtlijsten voor sociale huurwoningen, de hoge huurprijzen en het stijgend aantal daklozen. ANP KOEN VAN WEEL Beeld ANP
2021-09-12 14:07:54 AMSTERDAM - Demonstranten protesteren tegen de problemen op de woningmarkt en eisen hervormingen tijdens het Woonprotest in het Westerpark. Belangenverenigingen als de Woonbond, vakbond FNV, ASVA en de Studentenunie hekelen de lange wachtlijsten voor sociale huurwoningen, de hoge huurprijzen en het stijgend aantal daklozen. ANP KOEN VAN WEELBeeld ANP

Huizenprijzen die met 16,3 procent de grootste stijging lieten zien sinds oktober 2000. Pakweg 20 tot 40 procent van de koopstarters die een hypotheek heeft hoger dan verantwoord volgens de wettelijke norm. De hypotheekrente die alle laagte records verbreekt en daalt richting de magische 1 procent. In deze oververhitte woningmarkt hoeft de overheid maar ‘kip, kip, kip’ te roepen en we staan allemaal reikhalzend op de broodkruimels te wachten.

Maar wat ons wordt gevoerd, is een nogal eenzijdig dieet. Behapbaar beleid, uitsluitend gericht op het nog verder oprekken van de financieringsruimte om aan die alsmaar stijgende huizenprijzen te kunnen voldoen. Het is de cirkelredenering-achtige fout die we voortdurend blijven maken. We lenen zoveel als we kunnen om huizen zo duur te maken als we kunnen. Om vervolgens weer nieuwe leennorm verruimende regels te bedenken om aan die stijgende prijzen te kunnen voldoen.

Prijs betalen

Zo is huizenmarkt een race naar de bodem geworden, waar je de longen uit je lijf moet rennen om op z’n best stil te blijven staan. En dus zijn we het er allemaal over eens: wonen moet weer ‘betaalbaar’ worden. Een standpunt waar iedereen achter staat, maar niemand bereid is de prijs voor te betalen.

Het merendeel van de Nederlanders wil namelijk helemaal niet dat wonen weer betaalbaar wordt. Betaalbaar wonen betekent immers niets anders dan dat de prijs van woningen daalt. En omdat 60 procent van de huizen in Nederland een koopwoning is, geeft het merendeel van het electoraat plotseling niet thuis.

Wie echt de dupe zijn van dit wanbeleid zijn de starters en toekomstige generaties. Alleen zit hier, zoals bij de aanpak van de corona- en de klimaatcrisis, een democratisch mankement. De ene groep is met weinig. De ander nog niet eens stemgerechtigd. Dan zijn de politieke keuzes snel gemaakt.

Comfortabel vuur

De hypotheekrente aftrek. De jubelton. De starterslening. Het afschaffen van de overdrachtsbelasting. De duurhuurhypotheek. Stuk voor stuk beleid dat de financieringsruimte en daarmee de huizenprijzen juist nog verder opdrijft. Zo knijpt de huizenbezitter, die er in de publieke ruimte schande van spreekt, thuis in zijn private handjes. Het comfortabele vuur waar deze groep zich aan warmt, wordt immers gestookt met het hout dat starters ophoesten.

Het is niet alleen een kwestie van niet willen. Betaalbaar wonen kan ook simpelweg niet. Bezitters – zoals jonge kopers die als laatste zijn ingestapt – hebben torenhoge hypotheken afgesloten vanuit de overtuiging dat de prijzen blijven stijgen. Bouwers zijn projecten aangegaan op basis van hoge aankoopsommen. Beleggers hebben – via ons pensioengeld – miljarden aan vastgoed in portefeuille. Banken hebben hypotheken afgegeven met al deze woningen als onderpand. Wanneer deze onder water komen te staan, gaat het hele bankwezen kopje onder. En dan kan de laatste B van belastingbetaler ze weer redden.

Meedoen

De huizenmarkt is zo een plek geworden waar meedoen de enige manier is om er niet de dupe van te worden. Hogere schulden hebben geleid tot hogere prijzen, welke weer zorgden tot beleid wat leidde tot hogere schulden. Schulden die enkel en alleen gedragen kunnen worden door die fundering van torenhoge woningprijzen. Woningen moeten dus wel duur blijven, anders valt alles om. Zo is het huis bezit van ons gaan nemen, in plaats van andersom.

Het eerlijke antwoord is dus dat we met de belofte van betaalbaar wonen vooral luchtkastelen aan het bouwen zijn. We willen het niet en het kan helemaal niet. De prijs die we voor betaalbare woningen moeten betalen is simpelweg te hoog. We hebben immers een systeem opgetuigd waarin goedkoop wonen onbetaalbaar is geworden. Wanneer woningen echt betaalbaar worden, storten namelijk niet alleen de huizenprijzen maar het hele financiële stelsel in elkaar.

En zo zitten we dus eigenlijk allemaal net zo muurvast als die groep starters op de woningmarkt.

Jona van Loenen is hoofd research bij een fintechonderneming. Hij is in september gastcolumnist op volkskrant.nl/opinie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden