CommentaarCORONAVIRUS

Bestuurders zijn aangewezen op de offervaardigheid van burgers

Burgers voelen zich onkwetsbaar terwijl bestuurders zich op een nieuwe uitbraak voorbereiden. 

Jonge toeristen op het terras in Knokke. Beeld BELGA

Toeristen en andere vertierzoekers hervatten de rituelen die ze vanwege het coronavirus enige tijd hebben moeten onderbreken. Ze nemen weer bezit van terrassen in Knokke en de Portugese badplaats Albufeira, waar zij de afstandsregels en de sluitingstijden van de horeca opgewekt negeren. Op de dag dat Spanje de ruim 28 duizend doden herdacht die als gevolg van corona zijn gevallen, werden de costa’s alweer bevolkt door buitenlandse toeristen.

De macht der gewoonte doet zich gelden. De status quo ante wordt met overgave omhelsd. Wat volgens het SCP geldt voor het denken van de Nederlander over politiek en samenleving, geldt ook voor zijn bereidheid om zich te voegen naar preventieve maatregelen tegen een nieuwe corona-uitbraak: mentale veranderingen die door corona werden afgedwongen, houden geen stand nu het gevoel van urgentie verdwijnt.

Dat was te voorzien, maar is evengoed zorgwekkend. Het tanende gevoel van urgentie wordt tenslotte niet gerechtvaardigd door de coronacijfers. Zeker niet op mondiale schaal – de pandemie grijpt in Amerika, Azië en Afrika nog altijd wild om zich heen – maar ook niet in Nederland, waar het virus sluimert en momenteel in Zuid-Holland weer opflakkert.

Juist vanwege de discrepantie tussen de alomtegenwoordigheid van corona als nieuwsthema en het relatief kleine aantal slachtoffers in Nederland, zijn veel mensen zich onkwetsbaar gaan voelen. Steeds vaker en steeds demonstratiever lappen zij de coronarichtlijnen aan hun laars. Het vertrouwen in de overheid, dat in de tijd van de persconferenties van premier Rutte nog tot recordhoogte steeg, zal weer snel terugkeren naar het pre-corona niveau, verwacht het SCP. Intussen woekeren complottheorieën over corona als machtsgreep van zichtbare of onzichtbare machthebbers.

Waar in het voorjaar nog een zekere consensus heerste over de noodzaak van maatregelen, zijn de opvattingen daarover sindsdien uiteen gaan lopen. Naarmate meer mensen in de waan verkeren dat alles weer normaal is, neemt het gevoel van onveiligheid toe bij mensen die tot de risicogroepen behoren – of die om andere redenen menen zich niet zoveel zorgeloosheid te kunnen veroorloven. Mensen die zich bewust zijn van de risico’s handelen daar niet altijd naar: van de Nederlanders met de symptomen van corona (hoest, loopneus, keel- en hoofdpijn) laat slechts 12 procent zich testen.

Pogingen van het kabinet om het openbare leven tijdens corona niet langer met plaatselijke noodverordeningen te reguleren, resulteerden in een wet met gebreken. Die wet – die dit najaar zou moeten ingaan – wordt niet alleen bezwaarlijk geacht vanwege de tekortschietende democratische controle op haar uitvoering, maar ook omdat ze het ‘besturen per decreet’ vergaand zou normaliseren. De verboden van anti-coronabetogingen zijn daar mogelijk de voorbodes van.

De moeizame totstandkoming van de coronawet, waarvan ook de aangepaste versie op kritiek stuit bij de Raad van State en staatsrechtsdeskundigen, is tekenend voor de problemen waarvoor bestuurders zich geplaatst zien tijdens een chronische crisis met een variabele intensiteit. De bestuurlijke dilemma’s werden deze week in de Volkskrant treffend vertolkt door de Nijmeegse burgemeester Hubert Bruls, tevens voorzitter van het Veiligheidsberaad (het conclaaf van de voorzitters van de 25 veiligheidsregio’s in Nederland).

Enerzijds vormde volgens Bruls de landelijke lockdown – intelligent of niet – wel een erg rigoureuze inbreuk op de grondrechten van de burgers. Anderzijds denkt hij dat Nederland te klein is voor de regionale lockdowns – hij spreekt liever van ‘regionale maatregelen’ – waarmee bijvoorbeeld Duitsland de verspreiding van corona tegenging: als de ene regio op slot gaat, zitten elders de terrassen in een mum van tijd vol. Voor een effectief bestuur in coronatijd – en die is nog lang niet voorbij – zijn bestuurders hoe dan ook aangewezen op de offervaardigheid van burgers. Maar daaraan ontbreekt het momenteel dus nogal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden