OpinieOngelijkheidsvirus

Bestrijd ook het institutioneel racisme in de gezondheidszorg

Niet alleen de politie, maar ook de gezondheidszorg moet waken voor institutioneel racisme, betoogt socioloog Dirk Geldof.

Een ambulance wordt schoongemaakt en gedesinfecteerd.Beeld AFP

De demonstraties tegen racisme verspreiden zich als een virus over de wereld. Ze dringen het coronanieuws in de Verenigde Staten, maar ook in België en Nederland naar de achtergrond. Ondanks de coronadreiging komen wereldwijd vele tienduizenden mensen op straat: Black lives matter. In bredere zin gaat het om de strijd tegen racisme en ethnisch profileren. En zoals het politiegeweld meer slachtoffers maakt onder zwarten en mensen met een migratieachtergrond, doet ook het coronavirus aan etnisch profileren. Covid-19 blijkt allesbehalve kleurenblind. Het wordt steeds duidelijker dat corona een ongelijkheidsvirus is. Het is daarom hoog tijd dat ook in Nederland en België cijfers boven water komen over besmettingen onder mensen met een migratieachtergrond.

In Engeland trok Sadiq Khan, burgemeester van Londen, al op 17 april aan de alarmbel in The Guardian. Hij wees erop dat ruim eenderde van de covid-patiënten op de intensive care in het Verenigd Koninkrijk tot Aziatische of andere etnische minderheidsgroepen behoorde, waar deze slechts 14 procent van de Britse bevolking vertegenwoordigen. Volgens Khan werken mensen met een etnische achtergrond vaker in frontlinieberoepen; meer dan bij ons houden ze de Britse gezondheidszorg overeind. Ze werken vaker in laagbetaalde contactberoepen en lopen zo meer risico op besmetting. Ook de slechtere leefomstandigheden spelen een rol: etnische minderheden leven vaker in te volle woningen of met meerdere generaties onder een dak. 

Meer kans op besmetting

Daaruit volgt dat ze meer kans op besmetting hebben. Begin mei bevestigden wetenschappelijke studies dat het sterfterisico van zwarten in het Verenigd Koninkrijk tot vier maal hoger ligt dan dat van blanke patiënten. Ook bij mensen van Aziatische origine en bij andere etnische minderheidsgroepen ligt het sterftecijfer significant hoger.

In mei bleek in Zweden dat het aantal besmettingen en doden veel hoger ligt in diverse wijken zoals Rinkeby-Kista in Stockholm. Ook hier werken inwoners vaker in laagbetaalde frontlinieberoepen: als buschauffeur, supermarktpersoneel, kapper, bewakingspersoneel of gezondheidswerker. Vaak leven zij in kleine, overbewoonde panden, met minder kans op social distancing.

In de Verenigde Staten is het hetzelfde verhaal: ook daar treft covid-19 zwarte Amerikanen harder, door de ongelijke toegang tot de gezondheidszorg en de levensomstandigheden van zwarten en immigranten, maar ook omdat onderliggende ziektes als astma en diabetes hen kwetsbaarder maken. Begin juni beslisten de Centers for Disease Control and Prevention in de VS om bij testen ook systematisch de herkomst te registreren om deze ongelijkheid op te sporen.

En hoe zit het dan in Nederland en België? Corona is de eerste pandemie in een wereld die zeer divers is geworden, met steden waarin de meerderheid van de inwoners een migratieachtergrond heeft, zoals in Amsterdam en Rotterdam, of Brussel en Antwerpen. Die diverse steden zijn complex en meertalig en brengen extra uitdagingen voor de gezondheidszorg. Superdiverse steden herbergen ook mensen zonder verblijfsvergunning. Ondanks het recht op dringende medische hulp is hun toegang tot de gezondheidszorg vaak problematisch.

Zeker in deze steden is het dus een mythe dat iedereen dezelfde kans heeft om door het virus te worden getroffen. De eerste alarmsignalen in België kwamen midden maart uit ziekenhuizen in Zuid-Oost Limburg, waar meer dan de helft van de covidpatiënten uit de Turkse gemeenschap kwam. Dat leidde tot culturaliserende interpretaties: binnen de gemeenschap zou onvoldoende afstand worden gehouden. Sindsdien verdween de aandacht voor diversiteit ten onrechte in de dagelijkse gegevens.

Nu het aantal besmettingen en doden in België en Nederland gelukkig dalen, is het hoog tijd om te onderzoeken of corona ook bij ons landgenoten met een migratieachtergrond zwaarder treft, zoals in Engeland, Zweden en de VS. Algemene maatregelen dreigen vaak kleurenblind te zijn, maar het virus is dat niet. Nu we nog maanden met het risico op besmetting en opflakkering moeten leven, kunnen we ons die kleurenblindheid niet veroorloven. Gegevens over de vraag of en hoezeer landgenoten met een migratieachtergrond zwaarder getroffen worden, zijn nodig, ondanks beperkingen om dit te mogen registreren. Niet alleen het institutioneel racisme bij politie moet bestreden worden, maar ook de etnische ongelijkheid in de gezondheidszorg.

Dirk Geldof is socioloog (Universiteit Antwerpen) en onderzoeker aan het Kenniscentrum Gezinswetenschappen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden