Opinie

Bestrijd nepnieuws met stoomcursus mediawijsheid

We raken almaar verder verwijderd van waar nieuwsmedia uiteindelijk voor zijn bedoeld: inzichtelijk maken wat er in onze omgeving en de wereld om ons heen speelt, schrijft Mary Berkhout van Mediawijzer.

Foto anp

Sinds de opmerkelijke verkiezing van Donald Trump als nieuwe president van de Verenigde Staten staat 'nepnieuws' volop in de schijnwerpers. Van tips hoe je dat soort berichten kunt herkennen tot kritiek op de mediaplatformen van Google en Facebook die er te weinig aan doen om de verspreiding van nepnieuws te voorkomen. Terechte aandachtspunten, maar ze leiden af van het gesprek dat we écht zouden moeten voeren. Over het gebrek aan mediawijsheid dat ons parten speelt en de manier waarop nieuwsmedia beter kunnen functioneren.

Want nepnieuws is vooral het gevolg van een veel langer spelend probleem: de 'honger' naar sensatie, clicks, likes en de daarmee samenhangende advertentie-inkomsten. Voeg daarbij een mediasamenleving waarin iedereen nieuws kan maken en als 'journalist' gezien wordt en je krijgt een giftige cocktail. Met polarisatie en door angst gevoede wereldbeelden als gevolg. Mensen raken afgestompt, zo blijkt uit onderzoek dat Mediawijzer.net vorige week naar buiten bracht. Oudere Nederlanders vertrouwen minder op traditionele nieuwsmakers en meer op hun directe omgeving. En acht op de tien Nederlanders vindt het steeds moeilijker om de betrouwbaarheid van nieuwsberichten of nieuwsmakers in te schatten.

Stoomcursus mediawijsheid

Zo raken we almaar verder verwijderd van waar nieuwsmedia uiteindelijk voor zijn bedoeld: inzichtelijk maken wat er in onze omgeving en de wereld om ons heen speelt. Wat er allemaal mis is, maar ook wat er allemaal goed gaat. Zodat mensen over betere informatie beschikken om fatsoenlijk met elkaar in gesprek te gaan en zelf een mening te kunnen vormen. Op weg naar onze eigen verkiezingen in maart 2017, gun je Nederland een stoomcursus mediawijsheid én een frisse blik op de rol van media in onze nieuwsvoorziening.

Om te beginnen moet mediawijsheid verplicht worden behandeld op school. Nederland is één van de weinige West-Europese landen waar les in mediawijsheid niet expliciet in het onderwijs is opgenomen. Dat is een gemiste kans: zeker met het oog op alle anti-pest-, burgerschaps- en anti-radicaliseringsprogramma's waarvoor mediawijsheid zo'n belangrijke voorwaarde is. En het aanleren van mediawijsheid stopt niet nadat je je schooldiploma hebt behaald. Het is voor elke Nederlander noodzakelijk om kritisch naar de bron en boodschap van nieuws te kunnen kijken, een eigen mening te kunnen vormen en te beseffen wat voor effect het kan hebben als je berichten verspreidt of erop reageert. Met steun van de overheid kunnen onder meer bibliotheken en (lokale en regionale) publieke media hier een belangrijke rol in spelen.

'Middenstem'

Daarnaast mogen de nieuwsmedia flink worden opgeschud. Er moet meer aandacht komen voor de 'middenstem' in plaats van het slechts uitlichten van extremen. En er mag nog veel sterker worden geluisterd naar wat er echt in de samenleving speelt. De blije, boze of bezorgde burger als voelspriet voor de media dus. Een beproefd recept voor consumentenprogramma's, maar gelukkig ook steeds vaker voor diepgravende onderzoeksjournalistiek. En om ervoor te zorgen dat waarheidsgetrouw en waardevol nieuws ook echt bij het publiek terecht komt, moet er goed toezicht zijn op gedragssturende algoritmes en op ondeugdelijke berichtgeving. Het voornemen van het commissariaat van de media om sluikreclame door vloggers te verbieden is hier een goed voorbeeld van.

Het maken én volgen is complexer dan ooit. Maar een meer mediawijze bevolking en meer goede, constructieve journalistiek hebben een enorme impact op hoe we met elkaar omgaan. Op ons wereldbeeld, ons stemgedrag en op hoe we onszelf en 'de ander' zien. En dat is de uitdaging meer dan waard.

Mary Berkhout is programmamanager van Mediawijzer.net, het Nederlands netwerk voor mediawijsheid waaraan zo'n 1100 organisaties zijn verbonden. Met diverse campagnes, waaronder de Week van de Mediawijsheid (18 t/m 25 november 2016), vraagt het netwerk aandacht voor het belang van mediawijsheid.

Meer over