COLUMNAleid Truijens

Bestrijd kansenongelijkheid eerst met beter onderwijs voor alle kinderen

null Beeld

Het maakte wat los, het rapport van de Onderwijsraad, Later selecteren, beter differentiëren, waarin de raad een driejarige brugklas in het voortgezet onderwijs adviseert, om de kansenongelijkheid die de laatste jaren is gegroeid te bestrijden. Afgelopen weekend vlamde de discussie in alle hevigheid op. Vooral protesten. Alsof de vermaledijde middenschool toch stiekem werd ingevoerd.

Een oude wond werd opengereten. Was iedereen vergeten welke complete mislukking die middenschool – één school waar alle 12- tot 15-jarigen bij elkaar zitten – was in de jaren zeventig, en de verdunde versie ervan, de basisvorming, in 1992? Oude argumenten buitelden over elkaar heen. Dat je onmogelijk aan zo’n ongelijksoortige groep kan lesgeven. Dat slimme kinderen dan gaan onderpresteren. Dat het programma eenheidsworst wordt en het algehele niveau zal dalen.

Die argumenten kloppen niet. Veel landen met uitstekend onderwijs selecteren hun leerlingen later dan wij. Kijk naar de ranglijst van het internationale Pisa-onderzoek van 2018, waarbij de resultaten in lezen, rekenen en ‘science’ zijn gecombineerd. De drie best scorende landen, Estland, Canada en Finland, houden kinderen tot hun 16de bij elkaar. In de toptien staan negen landen die later selecteren dan wij, waaronder de VS en het VK. (Nederland staat op plaats 21, in de onderste helft.) Je kunt niet zeggen dat de goede prestaties komen dóór latere selectie, maar kennelijk vormt die geen belemmering. In deze landen lukt het leraren om kinderen veel bij te brengen.

Latere selectie is een bewezen middel tegen kansenongelijkheid. In landen die dat doen is de kloof tussen kinderen van hoog- en laagopgeleide ouders kleiner. Daar moeten wij op den duur ook naar toe. Het is simpelweg onrechtvaardig dat we kinderen met dezelfde capaciteiten naar verschillende schoolniveaus sturen. Dat we schaamteloos selecteren op sociale achtergrond, dat we ze jong in vakken proppen waar ze moeilijk uitkomen. Dat er geen objectieve criteria zijn voor selectie en dat een testuitslag geen rechten geeft.

Het moet allemaal veranderen. Maar doe dat alsjeblieft niet halsoverkop. Overtuig leraren en ouders voordat je een stelselwijziging oplegt. Zonder hun steun wordt het niks. Pak eerst maar eens de grootste misstanden aan. Maak de citoscore weer leidend, boven het advies van de leerkracht. Geef weer ‘dubbele’ adviezen en voer waar mogelijk een tweejarige brugklas in, bijvoorbeeld havo/vmbo-t, zoals rector Jan Drentje op didactiefonline voorstelt. Zet geen premie op ‘voorzichtig’ plaatsen (wat nu gebeurt, want scholen vrezen daling op ranglijsten) maar op riskant plaatsen, op kansen bieden.

De allerbelangrijke voorwaarde is: zorg dat de kwaliteit omhooggaat. Deze week luidde Alida Oppers, de inspecteur-generaal van de Onderwijsinspectie, de alarmbel (letterlijk, door lachwekkend met een bel te rinkelen; ik kreeg een déjà-vuutje van Jolande Sap en haar stekkerdoos). We zakken met rekenen net zo hard af als met lezen: slechts eenderde van de leerlingen haalt het streefniveau – schrikbarend. Overigens ondernam Oppers, in haar vorige baan als directeur-generaal op het ministerie van Onderwijs, niets tegen de niveaudaling.

Bestrijding van kansenongelijkheid begint hiermee: zorg dat alle kinderen weer meer leren, en dat ze tenminste het basisniveau halen in lezen, schrijven en rekenen. Luid als overheid niet jaarlijks via de inspectie dramatisch de noodklok, maar dóé iets tegen de neergang. Verhoog het niveau van de pabo’s, grijp in bij wanpresteren, sluit zwakke scholen.

Een objectieve toetsing mag dan eerlijker zijn, slecht onderwijs leidt ook tot een lagere citoscore dan je op een goede school had gehaald. Iedereen een eerlijke, gelijke kans op beroerd onderwijs, dat is het ook niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden