Opinie

'Beste natuurcynici, ook de otter heeft recht op een plekje in Nederland'

De mens heeft nu eenmaal bijzonder veel invloed op de wereld, stelt student Michiel van der Zee. 'Accepteer de verantwoordelijkheid die daarmee gepaard gaat.'

Een otter.Beeld afp

Volgens bepaalde mensen is natuurbeheer maar een naïef tijdverdrijf dat niet te rechtvaardigen valt. Bijvoorbeeld Remco de Ridder. Hij draagt hiervoor twee argumenten aan: wij hebben toch niet zo bar veel invloed op de natuur en bovendien hoort het verdwijnen van dieren erbij. Het is moreel gezien niet aan ons daar iets aan te doen, we moeten de loop van de natuur maar accepteren. Dat eerste punt is nog vreemder dan het tweede.

Bijzondere positie
Het staat namelijk buiten kijf dat binnen ons ecosysteem de mens wel degelijk een unieke plaats inneemt. Wij zijn namelijk de enige diersoort die z'n leefomgeving op zo'n grootschalige wijze kan veranderen dat er op grote schaal dieren uitsterven die zonder ons geen enkele moeite zouden hebben met de geografie en het klimaat - zoals bijvoorbeeld de otter. Als wij morgen collectief besluiten dat over een jaar alle herten eraan moeten, dan zijn over een jaar alle Bambi's moederloos. Dat kunnen wij. De otter kan dat niet. Ook stoerdere dieren als de olifant of de grizzlybeer kunnen dat niet. We verkeren dus in een unieke positie. Kijk naar de bewuste bizonuitroeiing van de 19de eeuw.

Maar ik wil het niet doen lijken alsof we alles expres doen of per decreet gebeurt. Natuurlijk gebeurt het ook vaak genoeg onbewust. Je kan de introductie van de menselijke jager op Mauritius en de daaruit voortkomende dodo-uitroeiing best vergelijken met de introductie van een katten op een willekeurig eiland. Dan gaan alle vogeltjes daar ook binnen de kortste keren de pijp uit. Allebei niet gepland, allebei maar een onschuldige afrekening van 'de natuur' met een 'uitgerangeerde' diersoort.

Bewust
Punt: nee, dat is totale nonsens. Nog los van het feit dat die kat daar hoogstwaarschijnlijk door menselijk toedoen is gekomen, heeft de mens in tegenstelling tot de kat de capaciteit om de gevolgen van haar handelen te beschouwen.

De mensheid verkeert dus in de bijzondere positie haar eigen invloed op het ecosysteem te kunnen analyseren. We kunnen met deze positie dan ook bewust omgaan. Daarmee kan de gedachte dat otters en panda's onvermijdelijk geen plek meer hebben als ze zich niet aan kunnen passen aan de door ons geschapen landschappen, direct de prullenbak in - en dus ook Remco's hele verhaal.

Controle en evolutie
Wij zijn er namelijk voor verantwoordelijk dat in de loop van de vorige eeuw alle kleine beekjes, slootjes en riviertjes hebben rechtgetrokken om ons landbouwpotentieel waar te maken, zonder oog voor de habitat van onze landgenoten. Evenzo zijn vrij recent alle laaggelegen bamboewouden in China weggekapt voor de landbouw. Daar kunnen otter en panda niets aan doen, en het is niet zinnig om te verwachten dat zij in een eeuw tijd evolueren tot respectievelijk akkerbewoner en rijsteter. Zonder mens waren die oevers gewoon nog ongerept geweest. Zonder mens had de panda nog steeds in zijn geniale evolutionaire niche gezeten - vrijwel geen enkel ander dier kan bamboe verteren en het groeit in overvloed.

Beeld afp

De conclusie is helder: de natuur als geheel besluit niet dat deze en andere soorten worden afgeschreven - dat doet de mens als individuele soort.

Daarmee komen we op het tweede punt: moeten we dit willen herstellen? Ja. De mens is er cultureel op gebrand te rechtvaardigen dat alles in de wereld wordt ingezet voor de productie van onze eigen behoeften. We zijn dat gaan rechtvaardigen door menselijke monopolisering van leefruimte gelijk te stellen met een natuurlijke ontwikkeling. Eerst was het onze Godgegeven recht, nu is het de normalisering van ons gedrag. Wij zijn tenslotte ook maar gewone beestjes die hun ding doen. Zo stelt ook Remco.

Echte gelijkstelling
Werkelijke gelijkstelling betekent echter dat je de menselijke capaciteit tot invloed meeneemt in je morele rekensom. Dan kun je niet anders concluderen dat de mens af en toe zich in moet zetten om grootscheepse habitatvernietiging goed te maken. Daarom juich ik de terugkeer van de otter toe: niet alleen omdat dieren gewoon cool zijn, maar omdat het aantoont dat we wel degelijk volwassen kunnen omgaan met onze verantwoordelijkheid als apex diersoort. Dat er dan af en toen wat otters worden doodgereden hoort erbij. Ook in de natuur gaan otters weleens dood dankzij andere dieren.

Dus aan alle natuurcynici een oproep: ga eens weg met je halfbakken emotivistische verklaringen voor de reden van natuurherstel. Laat je puberale neiging tot monopolisering van je levensruimte achter in de 20ste eeuw. Ook de otter heeft recht op een plekje in Nederland, waar vanouds vele duizenden kilometers aan ongerepte oevers lagen. Als de mens de enige is die dit recht kan waarmaken en hun habitat daarom herstelt, soit. Dat heeft niets met koppigheid te maken.

Michiel van der Zee is student Europese Studies.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden