Beste Andreas (slot)

De afgelopen weken wisselden Naema Tahir en Andreas Kinneging brieven over de verhouding tussen man en vrouw. Tahir sluit af: ‘Het nieuwe feminisme zal vooral gaan over de vraag of een vrouw de man wil nadoen, of zichzelf wil blijven.’

Ik heb immens genoten van je allerhoffelijkste brief, tevens de laatste in onze epistolaire serie over de verhouding tussen man en vrouw, hoewel ik hoop – en zoals jij zelf ook aankondigde – dat het niet de laatste woorden zijn die je schrijft over het veelbesproken doch intussen beladen thema ‘feminisme’.

Evenals jij geloof ik dat het feminisme een nieuw elan behoeft. Er is nood aan een diepgravende analyse, zelfs een algehele herwaardering van de staat van onze samenleving zoals de feministische golven haar mee vorm hebben gegeven. Met dat doel zijn jij en ik met elkaar gaan corresponderen.

Het was trouwens een van je vroegste vragen aan mij, die mijn pen sindsdien in beweging heeft gehouden. Tot vandaag probeer ik een antwoord te formuleren op die vraag: zouden wij als westerlingen niet veel kunnen leren van de manier waarop oosterse mannen en vrouwen met elkaar omgaan?

In het Oosten koestert men meer dan elders een grote liefde voor tradities. Mannen en vrouwen stappen er vaker dan hier in het traditionele rolpatroon: hij doet het harde werk buitenshuis en verzorgt en beschermt de vrouw. Zij runt het gezin en het huishouden en weet zich zodoende ook bevestigd in haar zachtere aard. De man voelt zich nodig door haar, en zij door hem. In die rolverdeling voelt het paar zich gewaardeerd en geëerd.

Welke lering kunnen wij daar als westerlingen uit trekken? Ik vond het amusant dat jij en ik in zekere zin tot dezelfde conclusie kwamen. Zonder het Oosten te willen idealiseren danwel generaliseren, maar, zoals de Britten het zo heerlijk weten te verwoorden, for the sake of the argument concludeerden we dat oosterlingen met relatief meer gemak hun eigen aard als mens aanvaarden dan westerlingen. Een man durft een man te zijn. Een vrouw durft een vrouw te zijn. Mannen zijn mannelijk en vrouwen zijn vrouwelijk, meer dan westerlingen mannelijk en vrouwelijk zijn. Anders gezegd, er is in het Oosten meer erkenning voor de natuurlijke verschillen tussen man en vrouw.

Ze zijn niet gelijk maar gelijkwaardig. Ze hebben deels dezelfde maar door hun natuur ook deels verschillende verlangens en voorkeuren.

Me dunkt dat dit aspect, de sekseverschillen tussen man en vrouw, de kern vormt van het nieuw te ontwikkelen feminisme. In het Westen hoeven vrouwen allang niet meer het kiesrecht te bevechten, of te bewijzen dat ze handelingsbekwaam zijn. We twijfelen niet meer aan hun verstandelijke vermogens, zoals vroeger het geval was. De vrouw heeft getoond dat gelijke toegang tot het onderwijs de samenleving blijvend verrijkt.

Nooit meer hoeven gehuwde vrouwen zich zorgen te maken dat ze om hun huwelijkse staat alleen al ontslag zullen krijgen. Ook de assumptie dat vrouwen ongeschikt zouden zijn voor het vervullen van een publieke functie of om als leider uit te blinken, lijken we stilaan achter ons te laten. Vele vrouwen hebben zich op dat vlak al ruimschoots getoond en bewezen.

Het nieuwe feminisme zal met die strijd om gelijke rechten steeds minder van doen hebben. Het heeft in de eerste plaats te maken met de manier waarop een vrouw vrouw wil zijn, in welke rol dan ook, of ze nu moeder is of huisvrouw, bedrijfsleider, denker, politica of iemands geliefde. Wil ze de man nadoen, of wil ze uitdrukking geven aan wie zij zelf is en dus een vrouw blijven? Die vraag wordt uitgebreid onderzocht in tal van nieuwe studies over de sekseverschillen tussen man en vrouw. En ook de feitelijke praktijk dwingt tot reflectie. De carrièrekeuzes die vooral vrouwen maken, liever een circulaire dan een lineaire loopbaan bijvoorbeeld, tonen aan dat veel vrouwen de mannen nu al niet meer imiteren, en het werk en geld maken niet als hoogste doel zien. Ik vind dat die vrouwen ook onze aandacht verdienen. Hun bijdrage aan een gezonde samenleving is namelijk meer dan cruciaal.

En dan kan ik uiteraard niet om de man heen. Hoe heeft hij zich eigenlijk gedragen toen de vrouw, vooral na de jaren zestig, zich toegang verschafte tot zijn werkvloer en de domeinen van de amour? Heeft hij zich niet dusdanig opgesteld dat zij geen echte keuze had dan zich eenvoudigweg aan hem aan te passen? In wezen heeft hij haar willen domineren en overheersen met zijn eigen wil en vluchtige lust, zonder haar ruimte te geven om te laten zien wie zij is en wat zij wil.

De man vandaag zou zich mogen beoefenen in ridderlijkheid, teder en edelmoedig moeten zijn opdat zij zich vrij kan voelen om vrouw te zijn en hij haar zodoende kan leren kennen. Anders neig ik te geloven dat de man zichzelf belangrijker vindt dan de vrouw, met als gevolg dat haar overheersing door hem nog altijd ook in het Westen bestaat. Het is alleen zo geraffineerd dat het blinkt als kristalsuiker.

In dit verband herinner ik me iets wat ik las in een belangrijk werk over het feminisme, De Onderwerping van de vrouw, honderdvijftig jaar geleden geschreven door John Stuart Mill. Volgens hem kent niemand de vele gaven van de vrouwen écht, niet eens de vrouwen zelf, omdat de meeste ervan gewoon nooit aan het licht zijn gekomen. De stelling van Mill, dat de talloze facetten van de vrouw eeuwenlang verborgen zijn gebleven voor de man, is nog altijd actueel.

Of het nieuwe feminisme complexer of lastiger zal zijn, valt nog te bezien. Het wordt in elk geval subtieler dan de vroegere varianten. Het zal uiteindelijk namelijk gaan om de essentie van het leven, om wie we daadwerkelijk zijn. Hebben wij genoeg moed voor zelfliefde, opdat we de samenleving vanuit onze eigen kracht mogen verbeteren en ook zo mogen houden in plaats van onszelf te ontkennen en te doen wat de ander vindt dat juist is?

Je leest het, Andreas, er is nog veel om over te schrijven. Maar voor deze brief, in deze krant tik ik nu mijn laatste letters in. Het was mij een ongekend genoegen en een eer om met jou van gedachten te mogen wisselen.

Ik wens je het beste toe.

Naema Tahir


Lees alle brieven na!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden