Opinie

Beslecht geschil tussen Guyana en Venezuela in Den Haag

Als voormalige kolonisator moet Nederland Guyana helpen met het beslechten van een acuut grensgeschil met zijn grote buur.

Bram Hoonhout promoveert aan het Europees Universitair Instituut op Guyana
Een soldate uit Venezuela. 'Een oorlog met Guyana is niet uitgesloten.' Beeld anp
Een soldate uit Venezuela. 'Een oorlog met Guyana is niet uitgesloten.'Beeld anp

Bijna niemand weet het, maar het was gisteren precies tweehonderd jaar geleden dat Nederland een substantieel deel van haar koloniale rijk kwijtraakte: op 12 augustus 1815 werd het hedendaags Guyana definitief afgestaan aan Groot-Brittannië. Sindsdien is het land (dat in 1966 onafhankelijk werd en grenst aan Suriname) vrijwel volledig uit het Nederlandse bewustzijn verdwenen.

Dit vergeten onderdeel van ons koloniale verleden staat echter centraal in een hoogoplopend grensgeschil met Venezuela, waarbij Guyana tweederde van haar grondgebied kan kwijtraken, en een oorlog niet uitgesloten is. Als oud-kolonisator moet Nederland een voortrekkersrol spelen in de oplossing van dit conflict.

Wat is dit Nederlandse kolonisatieverleden en hoe speelt het mee in het grensgeschil? In 1616 werd een Nederlands fort gebouwd in Guyana, in de Essequebo rivier, van waaruit verdere kolonisatie plaatsvond. Aanvankelijk werd er vooral gehandeld met de inheemse ('Indiaanse') bevolking, maar na 1750 nam de plantagelandbouw een grote vlucht: aan het eind van de 18de eeuw produceerden meer dan vijftigduizend tot slaaf gemaakte Afrikanen grote hoeveelheden suiker, koffie en katoen voor voornamelijk de Nederlandse markt.

Spaanse kolonisten

De Nederlanders waren niet de enigen in het gebied: ten westen van de Essequebo bevonden zich Spaanse kolonisten, in wat later Venezuela zou worden. Het grensgebied tussen hen was dichtbegroeid en vrijwel onbewoond. Er bestond echter wel contact tussen de Nederlanders en Spanjaarden. Zo was er een belangrijke handel in levensmiddelen, lastdieren en tot slaaf gemaakte inheemsen die op Nederlandse plantages terechtkwamen.

Vanuit enkele buitenposten probeerden Nederlandse kolonisten deze handelsrelaties uit te bouwen. Deze posten waren echter ook sporadisch doelwit van Spaanse aanvallen. Spaanse kolonisten waren namelijk meer gericht op fysieke controle over het grensgebied.

Gedurende de 18de eeuw stichtten missionarissen daarom steeds meer nederzettingen waar de inheemse bevolking bekeerd werd. Beide landen hadden zo een claim op dit grensgebied, Nederland gebaseerd op handel, Spanje op koloniale aanwezigheid. Gedurende de 17de en 18de eeuw hadden beide landen echter weinig interesse om een duidelijke grens vast te stellen.

Groot-Brittannië

Dit alles veranderde in de 19de eeuw met de Britse overname. In een tijdperk waarin de meeste moderne staten werden gevormd, voelden de Britten wel de drang om een definitieve grens te bepalen. Groot-Brittannië claimde echter vrijwel het gehele grensgebied voor zichzelf.

Venezuela protesteerde natuurlijk, waarna het geschil zich voortsleepte. Beide landen kwamen vervolgens overeen dat een internationale arbitragecommissie een definitief en bindend oordeel moest vellen. In 1899 gaf deze commissie Groot-Brittannië gelijk, maar zij gaf verder geen tekst en uitleg. Venezuela vermoedde dat het oneerlijk behandeld was en legde zich niet bij de situatie neer. In 1962 besloot Venezuela dan ook om het arbitragebesluit nietig te verklaren. Sindsdien is een overeenkomst nooit meer echt in zicht geweest.

Bram Hoonhout Beeld
Bram HoonhoutBeeld

'Gevaarlijke provocatie'

De zaak escaleerde toen ExxonMobil afgelopen mei grote olievoorraden ontdekte in Guyana's territoriale wateren, die ook door Venezuela geclaimd worden. De gemoederen lopen hoog op. Zo stopt Venezuela met het kopen van Guyaanse rijst en wil het identiteitspapieren uitreiken aan de tweehonderdduizend Guyanezen in het betwiste gebied om hen los te weken van Guyana.

Daarnaast stelt Venezuela's president Nicolás Maduro dat een 'vreedzame, diplomatieke oplossing' ondermijnd wordt door Guyana's 'gevaarlijke provocatie'. Maduro heeft de Verenigde Naties om bemiddeling gevraagd, maar dit zal niet snel tot een oplossing leiden.

Daar heeft Maduro dan ook weinig behoefte aan, want hij hoopt met ferme nationalistische taal zijn binnenlandse populariteit op te vijzelen voor de aankomende verkiezingen.

Guyana heeft na decennialang getouwtrek echter wél behoefte aan een oplossing en wil de zaak voor het Internationaal Gerechtshof in Den Haag brengen. Dit is de beste weg naar een vreedzame en rechtvaardige oplossing. Als oud-kolonisator zou Nederland daarom zijn historische verantwoordelijkheid moeten onderkennen en internationaal druk moeten uitoefenen om deze zaak naar het Internationaal Gerechtshof te halen en voor eens en altijd recht te zetten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden