Besef dat goede omgang met dementen geld kost

Meer toezicht en controle lossen de problemen in de ouderenzorg niet op, maar verdoezelen die eerder.

Exterieur van verzorgingshuis De Waterhof. De vader van staatssecretaris Martin van Rijn, die verantwoordelijk is voor de ouderenzorg, heeft kritiek getoond op de kwaliteit van de zorginstelling waar zijn dementerende vrouw wordt verpleegd. Beeld anp

De urine die langs de benen loopt van de demente moeder van de staatssecretaris heeft tot algehele verontwaardiging geleid over misstanden in de ouderenzorg. Maar het zijn krokodillentranen. Als we echt vinden dat ouderen aandacht behoeven dan moeten we de ouderenzorg meer vertrouwen geven en stoppen met verdere bezuinigingen.

Dat de ouderenzorg opeens volop in het nieuws is, komt doordat de vader van staatssecretaris Van Rijn in het AD klaagde over de behandeling van de moeder van de staatssecretaris in een Haags verpleeghuis. De staatssecretaris kon vervolgens niet overtuigend uitleggen waarom zijn beleid zou bijdragen aan verbeteringen in de zorg.

Een willekeurige andere oudere had hoogstwaarschijnlijk niet het nieuws gehaald, want ouderen hebben nauwelijks onze interesse, tenzij het extreme situaties betreft die morele verontwaardiging oproepen, leiden tot Kamervragen en steevast tot meer regelgeving en controle.

Vanaf 2000 kwamen veel incidenten in het nieuws, van uitdroging en doorliggen tot aan pyjamadagen en pesten. In reactie daarop werden de ouderenzorginstellingen verplicht om regelmatig medische informatie te verzamelen over doorliggen, voedingstoestand, gewicht, gebruik van versuffende middelen enzovoorts.

Daarbovenop ontwikkelde de koepel van zorgondernemers Actiz een instrument om de kwaliteit van zorg te meten, en de Inspectie werd actiever met controle op de hygiëne, medicatieveiligheid, gebruik van dwangmaatregelen en andere objectief te meten waarden. Dit alles heeft geleid tot een oerwoud aan kwaliteits- en verantwoordingssystemen.

In het debat dat de Kamer aanstaande donderdag met Van Rijn heeft, zal opnieuw politieke discussie ontstaan over de kwaliteit van de ouderenzorg. Grote kans dat de roep om meer controle en toezicht zich zal herhalen. Instellingen kunnen niet anders dan zich er tegenstribbelend bij neer te leggen. Maar zij klagen nu al steen en been over de administratieve druk en bureaucratie. De verplichte registratie drukt zwaar op de medewerkers en is een forse tijdsinvestering bovenop de zorg die zij moeten leveren. Meer toezicht betekent bovendien dat de werkelijke problemen in de zorg verdoezeld worden.

Tineke Abma Beeld -

Verschraling in de ouderenzorg is mede het gevolg van jarenlange bezuinigingen. Voorts blijkt het lastig om goed personeel te krijgen, vooral in de Randstad. Medewerkers zijn laag opgeleid, terwijl het werk dat zij moeten doen verre van eenvoudig is. De werkdruk is hoog en zorg moet worden verleend in een continue race tegen de klok. Mogelijkheden om door te stromen zijn beperkt, salarissen laag en de kleine contracten voor de piekuren zijn weinig attractief. Probleem is verder dat er gemakkelijk blinde vlekken ontstaan en de gesloten cultuur maakt dat dagelijkse routines en gewoonten nauwelijks onderwerp van reflectie zijn.

Hoewel er eerder te weinig systeemlogica aanwezig was in de ouderenzorg, heeft deze inmiddels de overhand gekregen. Dit leidt ertoe dat de leefwereld van bewoners gedomineerd raakt door een focus op efficiency en geprotocolleerd handelen. De medemenselijkheid en bezieling zijn weg. En dat is ook wat bewoners steevast aangeven als je hen vraagt hoe de zorg kan verbeteren. Meer aandacht, een luisterend oor en meer oog voor persoonlijke behoeften.

De ouderenzorg is zich hiervan in toenemende mate van bewust en werkt hieraan door de werkvloer centraal te stellen, en principes uit de zorgethiek (aandacht, verantwoordelijkheid, responsiviteit) te introduceren. Systeem- en leefwereldlogica komen zo weer in balans.

Verbeteringen in de ouderenzorg bouwen hierop voort en gaan uit van vertrouwen zodat allerlei op beheersing gerichte systemen kunnen worden teruggedrongen en vereenvoudigd. Meer toezicht en controle is een heilloze weg.

Veel meer valt te verwachten van de voorzichtig in gang gezette ontwikkeling waarbij de werkvloer, bewoners en familie actief betrokken worden bij innovaties die de kwaliteit van leven verbeteren. Daar is nog jarenlange, intensieve scholing en coaching voor nodig. Verder bezuinigen en veranderingen in hoog tempo doorvoeren dwarsbomen de medemenselijkheid in de zorg.

Als we dat niet willen, moeten we onze krokodillentranen drogen en beseffen dat een fatsoenlijke omgang met demente ouderen geld kost.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden