OpinieBeschermd Wonen

Beschermd Wonen is de oplossing, niet het probleem

De dood van een bewoner van een zorginstelling zet het debat over Beschermd Wonen op scherp.

Hulpdiensten bij de zorginstelling in Wageningen na het steekincident waarbij een dode viel. Beeld ANP

Afgelopen week vond er een afschuwelijk drama plaats in De Morel, een instelling voor Beschermd ­Wonen in Wageningen, waarbij een cliënt om het leven kwam. Ik was de grondlegger van De Morel en heb de gesprekken gevoerd met de buurtbewoners die zich zorgen maakten over hun eigen veiligheid en die van hun kinderen. Daarbij is mijn uitgangspunt altijd geweest: ‘Zou ik hier zelf naast willen wonen?’ Mijn antwoord daarop was: ‘Ja.’ En ook nu zou ik nog steeds ernaast willen wonen en als vrijwilliger iets willen betekenen voor de kwetsbare mensen die er wonen. Mensen die zoals u en ik het liefst een zo gewoon mogelijk leven willen leiden in een gewoon huis, in een gewone buurt, met gewone ­buren.

Na het tragische incident met een ernstig verwarde cliënt worden de vijftien bewoners die er nog zitten in sommige kranten en op sociale ­media nu voorgesteld als ‘gevaarlijke’ mensen, terwijl het om kwetsbare medemensen gaat. Zij verdienen dit niet.

In al die 25 jaar dat ik werkzaam was bij de RIBW (Regionale Instelling voor Beschermend en Begeleid Wonen) heeft er nog nooit zo’n incident plaatsgevonden, dankzij de betrokken begeleiding en nauwe samenwerking met andere maatschappelijke partners, waaronder de politie. Natuurlijk, net als elders in de maatschappij is hier wel eens agressie, maar gelukkig kon er altijd tijdig ­worden ingegrepen om erger te voorkomen.

Directie, management en begeleiders zijn daar 24 uur per dag mee bezig. In de tijd dat ik als regiomanager bij de RIBW in Ede-Wageningen werkte, was ik continu bereikbaar voor calamiteiten en ben ik mij altijd bewust geweest van de zware verantwoordelijkheid hiervoor. Om de verantwoordelijkheid voor het jongste, tragisch afgelopen, incident nu enkel bij de directie en het management te leggen, is wel heel kort door de bocht en doet geen recht aan wie dan ook.

Traumatische ervaring

Heb ik verloren, had ik beter moeten weten? Heeft de buurt gewonnen en hebben zij nu het gelijk aan hun zijde? Was het veiliger geweest als er geen Beschermd Wonen gevestigd was aan De Morel?

Dat dit incident een enorme impact heeft op de buurt, begrijp ik als geen ander. Het is voor iedereen een traumatische ervaring, dit wil niemand meemaken. Hebben de overheid en de politiek verloren door de ambulantisering, waarin kwetsbare mensen zoveel mogelijk in de ­gewone maatschappij worden geplaatst? Moeten mensen dus weer worden opgeborgen in de bossen met een groot hek eromheen, zoals vroeger gebeurde? Zou dat de oplossing zijn voor dit maatschappelijk probleem? Ik denk van niet.

In de kwart eeuw dat ik in deze ­sector werkzaam ben, heb ik vele gesprekken gevoerd met cliënten die beschermd wonen. Zo ook met iemand die dezelfde achtergrond heeft als ik en dezelfde opleidingen heeft gevolgd en in de hulpverlening heeft gewerkt. Het is, zo blijkt, maar een zeer dunne scheidslijn tussen jezelf kunnen redden en jezelf net niet kunnen redden.

Ik kwam erachter dat uiteindelijk iedereen hetzelfde wil: huisje, boompje, beestje, gezin, buurtje en een baan en bovenal: gewaardeerd worden, ergens bijhoren. Ook met de cliënt die nu is overleden, had ik wel eens een gesprek. Begeleiders steunden hem onvoorwaardelijk, terwijl hij enorm worstelde met het leven. Dat is ook het mooie van dit vak, naast iemand staan, er onvoorwaardelijk voor iemand zijn.

Maar dit afschuwelijke incident laat ook de risico’s zien die begeleiders soms lopen en waartegen ze ­zo veel mogelijk dienen te worden beschermd. Daartegenover staan de successen die begeleiders boeken: kwetsbare cliënten die uiteindelijk weer zelfstandig verder kunnen met hun leven. In het uitdragen van hun succes zijn begeleiders vaak bescheiden, zij richten hun aandacht liever op nieuwe cliënten.

Onthechting

Ambulant thuis behandelen verdient altijd de voorkeur. Maar soms is gedwongen opname nodig. Iedereen in de hulpverlening voelt wel aan wanneer de grens is bereikt, wanneer een cliënt duidelijk een gevaar is voor zichzelf en zijn omgeving. Maar niet altijd kan het, is zo’n opname niet mogelijk. De behandel­sector zit vaak in een spagaat: enerzijds is er die verantwoordelijkheid om in te grijpen, anderzijds is er de afbouw van klinische bedden. Daarvan mogen kwetsbare mensen nooit de dupe zijn. Dus laat dit een sterk signaal zijn richting politiek, anders verliest de sector het vertrouwen van de samenleving.

Heeft de politie ‘verloren’, omdat ze bij dit incident niet op tijd ter plekke was? In al die tijd dat ik als regiomanager in Wageningen werkte, kon ik dag en nacht op de politie bouwen en werd achter de schermen samengewerkt om de veiligheid te borgen. Bij nacht en ontij kon ik een beroep op ze doen. Maar ook de politie kampt met een sterke toename van incidenten in onze samenleving, en met een gebrek aan capaciteit.

Het helpt onze samenleving niet verder met een vinger naar iemand te wijzen of een verliezer of winnaar aan te wijzen. Het gaat hier om medemenselijkheid, om mededogen en om het woord ‘samenleving’ in zijn essentie vorm te geven.

Degenen die hier echt iets verloren hebben, zijn de ouders. Zij verloren hun zoon. Je kind verliezen is het ergste wat je als ouder kan overkomen.

John Keunen is zorgmanager en was tot vorig jaar regiomanager bij de RIBW Wageningen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden