Bescherm moslims tegen islam als ideologie

Is de islam nu een religie of een politieke ideologie? Die vraag leidt tot verhitte discussies, die vaak meer op emoties dan op feiten zijn gebaseerd

Uitgangspunt dient de vraag te zijn hoe we religie definiëren. Religie begint bij de erkenning van het bestaan van een schepper, die de mens verantwoordelijk houdt voor zijn daden en hem na dit aardse leven hierop zal afrekenen. De schepper heeft de mens een aantal morele waarden geopenbaard en daardoor kunnen mensen tot juiste ethische oordelen komen.
Deze definitie biedt twee aanknopingspunten om een religie van een ideologie te onderscheiden. Centraal bij een religie staan morele waarden die een kompas zijn voor een leven na dit leven. Een ideologie daarentegen is heel erg van déze wereld en beoogt onze wereld volgens haar eigen ideologische uitgangspunten te 'herscheppen'.
Geweld
De geschiedenis leert ons dat ideologieën daarbij geweld sanctioneren. Tweede punt van onderscheid tussen een religie en een ideologie is dat het individu persoonlijk verantwoordelijk is voor zijn daden jegens de schepper en zélf zijn eigen oordelen vormt. Een ideologie daarentegen is altijd een groepsgebeuren, waarbinnen onafhankelijk en kritisch denken al snel geïnterpreteerd wordt als verraad aan het collectieve belang.
Aan het einde van de negentiende eeuw deed ook in de islamitische wereld de moderniteit haar intrede met ideeën als democratie, secularisme en vrijheid voor het individu. Ideeën, die in de Arabische wereld veel enthousiasme opwekten. Hassan al-Banna, stichter van de Moslim Broederschap, zou later schrijven dat de fascinatie van Egyptische jongeren voor deze nieuwe ideeën de belangrijkste reden was voor het oprichten van zijn organisatie. Hij behoorde tot een groep van islamitische denkers die de islam als een compleet en alle facetten van het leven omvattend systeem zag.
Salafisme
De moderne ideeën waren een vorm van kolonialisme die bestreden moest worden door terug te keren naar de levenswandel van de vrome voorouders. Dit zogeheten salafisme ontwikkelde zich al snel tot een politieke ideologie, die een volkomen her-islamisering van individu, samenleving en staat voorstaat. Salafisten pretenderen de ware islam in ere te willen herstellen, maar zijn volgens hervormingsgezinde islamitische denkers eerder zijn grootste vijand, omdat zij de islam als godsdienst reduceren tot een louter politieke ideologie. Daarbij claimen islamisten het alleenrecht op de juiste interpretatie van religieuze teksten.
Westerse regeringen hebben een prioriteit gemaakt van het integreren van de moslims in hun samenlevingen. De islamisten echter trachten deze integratie te voorkomen omdat ze deze moslims willen inzetten ten bate van hun eigen politieke agenda. Zij staan parallele samenlevingen voor, waarin moslims feitelijk in een status aparte leven. Dit politiek islamisme vormt dus in eerste instantie een bedreiging voor moslims zelf, die hun weg en hun toekomst trachten te vinden in de westerse landen.
Identiteit
Voor deze moslims is de islam een vanzelfsprekend onderdeel van hun identiteit, waarbij ze de islam beleven en definiëren als een godsdienst die verdraagzaamheid en gerechtigheid predikt. Maar er bestaat dus ook een islam als politieke ideologie, die zijn politieke agenda dwingend wil opleggen. In eerste instantie aan de plaatselijke moslimgemeenschap en uiteindelijk aan de samenleving als geheel.
Het zou een grote fout zijn een radicale ideologie te verwarren met godsdienst en deze ideologie de privileges van een godsdienst toe te kennen, zoals verankerd in onze Grondwet. Hiermee wordt niet de islam als godsdienst beschermd, maar diegenen die de islam transformeren tot een louter politieke ideologie.

null Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden