OpinieInspectieraad

Bescherm inspecties per wet tegen inmenging

De onafhankelijkheid van inspecties staat na enkele opmerkelijke voorvallen ter discussie. Hun positie moet steviger, betoogt Jan van den Bos.

Werknemers van de Inspectie Leefomgeving en Transport testen vuurwerk in Rotterdam.Beeld EPA

De laatste tijd is de onafhankelijkheid van inspecties een thema. Hebben ministers of beleidsambtenaren te veel te zeggen over hun werk? Passen zij onder druk van departementen onderzoeksresultaten aan? De aanleiding waren enkele opmerkelijke voorvallen. Vers in het geheugen ligt het aanpassen van rapporten bij het ministerie van Justitie en Veiligheid. In 2017 gebeurde dat bij het beleidsonderzoekcentrum voor Justitie (WODC), maar bij hetzelfde ministerie loopt ook nog onderzoek naar mogelijke aanpassing van onderzoeksresultaten van de Inspectie voor Justitie en Veiligheid.

Manipulatie

Dit jaar doken berichten op over ‘manipulatie’ van teksten in het jaarverslag van mijn eigen inspectie, de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). Ambtenaren van Binnenlandse Zaken zouden ons, inspectie, onder druk hebben gezet. Er ontstond een stevige discussie waarin de ILT moest uitleggen dat er vanuit Binnenlandse Zaken vragen waren gesteld, maar dat die niet als oneigenlijk of dwingend waren ervaren. Tot in de Tweede Kamer toe is erover gesproken.

Natuurlijk zijn dat soort discussies ongemakkelijk. Al helemaal als het over jezelf gaat. Maar het houdt ons als inspecties ook scherp. Het illustreert de waardering voor het inspectiewerk. Inspecties moeten, misschien wel meer dan ooit, hun werk onafhankelijk kunnen doen. Wel is dat altijd in een politiek-bestuurlijke context: we doen ons werk onder uiteindelijke verantwoordelijkheid van ministers, om er – mooi gezegd – als samenleving beter van te worden.

Ik geloof niet in inspecties die vanuit een ivoren toren opereren. Dat we met de voeten in de klei staan – wij zien wat beleid in de praktijk doet – maakt ons werk des te relevanter. Daarom ben ik ook niet zo benauwd over contacten van inspecties met ministeries. Een goed inspectierapport kan tegen een stootje en kritiek maakt ons alleen maar beter. Het komt uiteindelijk aan op ruggegraat, van mij en mijn collega’s.

Administratieve last

De afgelopen jaren is getracht om inspecties binnen het geheel van de rijksdienst een steviger positie te geven. Aanvankelijk was het bon ton, ook in het parlement, om de inspectie vooral te zien als een administratieve last voor bedrijven en instellingen. Maar omdat de samenleving steeds meer verwacht van toezicht, is de positie van de inspectie stap voor stap verbeterd. Uiteindelijk resulteerde het in 2015 in de ‘aanwijzingen van de minister-president’, die ministeries disciplineren om voldoende ruimte te maken voor zelfstandig opererende inspecties.

De aanwijzingen waren een grote stap vooruit. Maar na vijf jaar zijn we toe aan een nieuwe stap. Een stap die recht doet aan wat de samenleving vraagt, het bestuur nodig heeft en de politiek steeds weer vraagt: een wet die het onafhankelijk opereren van rijksinspecties waarborgt.

Als Inspectieraad, het samenwerkingsverband van rijksinspecties, pleiten we daarom voor een Wet op de rijksinspecties. Als noodzakelijke steun in de rug. Zo’n wet geeft inspecties in contacten met de buitenwereld, inclusief departementen, een steviger positie. Leg daarin vast dat inspecties hun werk onafhankelijk kunnen prioriteren, uitvoeren en afronden. Laat ze zelf bepalen wanneer ze rapporten openbaar maken. En geef ze een eigen budget. Zo voorkomen we dat over totstandkoming en uitkomsten een misverstand of twijfel ontstaat. Zo stellen we verder zeker dat die onderwerpen aandacht krijgen waaraan de meeste risico’s zitten en waarmee de samenleving het meest is gebaat.

Jan van den Bos is voorzitter van de Inspectieraad en inspecteur-generaal Inspectie Leefomgeving & Transport.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden