Opinie

Beschavingsoffensief richt zich op hogeropgeleide, drinkende vrouw

De drankstrijd 2.0 weerspiegelt de eisen die we als samenleving zijn gaan stellen aan het individu - eerst aan mannen, nu ook aan vrouwen, schrijft universitair docent Nederlandse geschiedenis Gemma Blok. 'Minder dan een gedisciplineerd, productief én succesvol leven is niet genoeg.'

Een wijnproeverij in het Amstelhotel. Beeld anp

Op 1 november lanceerden elf Nederlandse zorgorganisaties een Alcoholmanifest. De voorgestelde maatregelen, waaronder verhoging van de prijs van alcohol, symboliseren het toenemende anti-alcoholsentiment in het Westen. Binnen de drankbestrijding 2.0 lijkt de hogeropgeleide vrouw aan de beurt om te worden gedisciplineerd.

Alcohol leek ooit de vriend van de moderne vrouw. Eindelijk mochten we vanaf de jaren zestig met de mannen meedrinken, na lang te zijn geweerd uit de kroeg. In Sex and the City en Bridget Jones' Diary dronken vrijgevochten singles liters witte wijn: dat was stoer en gezellig. Terwijl de drankconsumptie in westerse landen daalt, is er één groep waarin het stijgt: hogeropgeleide vrouwen. Dit wordt steeds meer gezien als problematisch, vanwege de relatie tussen alcoholgebruik en borstkanker.

Deskundigen komen met apocalyptische waarschuwingen: per glas stijgt de kans op borstkanker met 10 procent. De Engelse Chief Medical Officer Sally Davies maande vrouwen recentelijk om bij ieder wijntje bewust stil te staan bij de risico's. Op de website van het alcoholmanifest, onder het kopje 'Alcohol schaadt de gezondheid', pronkt een angstwekkende afbeelding van een door kanker aangetaste borst.

Mannen

De toename van borstkanker is uiteraard een vreselijk gegeven. Maar de nadruk erop in de huidige alcoholvoorlichting geeft te denken. Mannen drinken nog altijd meer dan vrouwen, maar worden niet opgeroepen om bij ieder glas te denken aan lever- of darmkanker. Terwijl 10 procent van alle kankergevallen onder Europese mannen kan worden toegeschreven aan alcohol, tegenover 3 procent bij vrouwen, moeten vrouwen hun pas verworven feestvreugde inruilen voor zorgen over hun borsten.

De drankstrijd 2.0 komt echter ook vanuit vrouwen zelf. Zo betogen de 'Soberistas', een groep Britse geheelonthoudsters, dat de vrouwenemancipatie dreigt te verdrinken in een rivier van Chardonnay. In The sober revolution (2013) presenteren Sarah Turner en Lucy Rocca de geheelonthouding als aantrekkelijke lifestyle keuze: 'Letting go of the alcohol crutch means empowering yourself'. Getuige het succes van Soberistas slaat de boodschap aan. Dit is bovendien maar een van de vele internetfora voor problematisch drinkende vrouwen. Ook publiceren ex-drinksters boeken.

Sommigen constateren als twintiger al dat ze een probleem hebben, zoals de Nederlandse studente Loïs Bisschop (Ik ben Loïs en ik drink niet meer, 2015). De meesten merken rond hun 40ste dat ze de drank niet kunnen laten staan, zoals de Amerikaanse Lisa Smith, de Schotse Rachel Black, en de Nederlandse Mariëtte Wijne, schrijfsters van respectievelijk Girl walks out of a bar (2016), Sober is the new black (2014) en Nou, nog eentje dan (2011). Ze beschrijven hoe ze tijdens de studie dronken als een kerel, waarna alcohol als ontspanner hen hielp zich te handhaven in een competitieve werkomgeving. Maar de kosten van de dagelijkse wijntjes namen toe. Vrouwen gingen snauwen tegen hun gezin, kregen black-outs, of belandden in gênante situaties.

Carrièredruk

De geestige Soberistas zijn beter te pruimen dan de bloedserieuze drankbestrijders van weleer. Toch zijn ze ook bevoogdend. Ze manen vrouwen hun tijd niet te verspillen aan drinken. The sky is the limit als je nuchter leeft: je kunt een bedrijf oprichten, het ene boek na het andere publiceren, of een therapeutische praktijk beginnen. Het is een dubbele boodschap: carrièredruk is volgens de Soberistas een belangrijke achtergrond van het vrouwelijke probleemdrinken, maar zelf leggen ze de lat ook hoog.

De drankstrijd 2.0 weerspiegelt kortom de eisen die we als samenleving zijn gaan stellen aan het individu - eerst aan mannen, nu ook aan vrouwen. Minder dan een gedisciplineerd, productief én succesvol leven is niet genoeg. De burger moet zijn of haar 'innerlijk potentieel' ten volle uitbaten en draagt bovendien verantwoordelijkheid voor de eigen gezondheid. Rond 1900 symboliseerde de jenever drinkende arbeider de 'sociale quaestie' van toen: de slechte omstandigheden van de lagere klasse. Nu hebben we andere maatschappelijke problemen: verslavingen, burn-out en stress. Burgers moeten leren omgaan met de verleidingen van het consumptie-Walhalla en de lasten van de prestatiemaatschappij. Binnen dit beschavingsoffensief is de hogeropgeleide, drinkende vrouw - naast jongeren - het nieuwe doelwit.

Gemma Blok, universitair docent Nederlandse geschiedenis aan de UvA.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden