Rondvraag

'Bernhard was een gewetenloze, gierige, egocentrische man'

'Hij mag een prins zijn, een heer is hij niet.' Een citaat over Bernhard uit de wetenschappelijke biografie van Jolande Withuis over Juliana. Uit die biografie blijkt dat het huwelijk tussen Juliana en Bernhard nog slechter was dan men vermoedde. Is Bernhard nu definitief ontmaskerd als de man die niet deugde?

Juliana en Bernhard.Beeld anp

Pieter Broertjes, oud-hoofdredacteur van de Volkskrant, interviewde Bernhard. Dat interview werd na Bernhards dood gepubliceerd in een extra bijlage: 'Bernhard spreekt'

'Ook meteen na ons interview kreeg Bernhard veel kritiek omdat hij toch wel brisante opmerkingen heeft gemaakt over de familie, over Juliana en hoe hij in het leven stond. Los daarvan, sprak hij tijdens onze interviews - die over een periode van vier jaar zijn gedaan - altijd heel lovend over Juliana. Hij zei tegen ons: 'Ik heb er met mammie over gesproken en ze heeft het mij vergeven.' Dat is de herinnering die ik heb. Volgens Bernhard hebben ze vlak voor Juliana's dood nog over zijn misstappen gesproken - in hoeverre dat nog mogelijk was met Juliana. Voor zijn gevoel was het eind goed al goed. Het is waar dat ze elkaar heel weinig zagen. Een keer in de maand, is ons verteld. Dat was voor mij toentertijd ook wel een verrassing, dat ze zo van elkaar verwijderd waren.

'Ik heb Bernhard alleen aan het eind van zijn leven goed gekend, ik heb zijn woeste jaren nooit meegemaakt. Hij had natuurlijk verwende trekken dat kon je wel zien, hoe oud hij ook was. Alles is zijn hele leven op een zilveren dienstblaadje gepresenteerd. Dat vond hij heerlijk. Tegen mij was hij altijd uiterst vriendelijk, als hij een klik had met iemand dan liet hij dat ook wel merken, maar er waren ook mensen waar hij dat niet mee had en daar sprak hij wel op een manier over zoals ik niet over mensen zou spreken. Hij was dat gewend. Hij werd ook niet tegengesproken.

'Hij was een man met vele levens. Er zijn er meer in die tijd. Kennedy is voor velen een held, maar die heeft ook de nodige dingen gedaan die god verboden heeft. Dat zou nu allemaal niet meer kunnen. Het is maar hoe je er tegen aan kijkt. We doen dat nu vanuit deze werkelijkheid en deze tijd, maar toen lag dat anders. Nu zou het niet worden geaccepteerd.

'Als je de boeken van Cees Fasseur leest, krijg je een ander beeld. Die schrijft juist dat Bernhard de monarchie heeft gered door in te grijpen in de Greet Hofmans-periode. En te zeggen: 'Zij eruit of ik eruit.' Juliana maakte ook vreemde sprongen, dat blijkt ook uit het boek van Withuis. Het is dus niet zwart-wit. Het is niet zij wit en hij is zwart. 'Arme Juliana', stond in de Volkskrant, ja maar lees ook Fasseur. Voor een deel heeft hij dezelfde bronnen gebruikt, maar anders dan Withuis had hij wel toegang tot de archieven van het koninklijk huis.

'Of ik mij voor Bernhards karretje heb laten spannen? Nee. Het is een heel bijzonder experiment geweest. Als je zijn verhaal helemaal had moeten fact-checken dan was het niet gepubliceerd dan had het niet gekund. Het was zijn verhaal en dat is het nog steeds. Alleen hoopte hij dat hij als deugniet de geschiedenis in zou gaan. Maar dat ging meteen al mis. Dat is niet door het boek van Withuis veranderd.'

Pieter BroertjesBeeld anp

Jan Tromp, interviewde Bernhard samen met Pieter Broertjes voor de Volkskrant:

'In onze ogen wel. Hij gaat de geschiedenis in als de man die onmiskenbaar heeft bewezen dat hij niet deugt. Maar in zijn eigen egocentrische blik op zichzelf, zal hij dat anders hebben gezien. Vergis je niet, hij was trots op zijn buitenechtelijke kinderen. Een van de redenen dat hij voor zijn dood door Pieter Broertjes en mij geïnterviewd wilde worden, was dat hij de wereld wilde laten weten dat hij niet vier maar zes dochters had. Hij wilde de wereld laten weten dat ze alle zes zouden delen in de erfenis.

In het interview zegt Bernhard dat hij hoopt de geschiedenis in te gaan als iemand die zo nu en dan een deugniet was, niet als de man die niet deugde. Als Bernhard het heeft over de vraag of hij deugde of niet, denkt hij zelf aan Lockheed, of hij al dan niet corrupt of frauduleus was geweest. Dat was zijn zorg. Zijn zorg was niet hoeveel vrouwen met of zonder instemming door zijn handen zijn gegaan.'

Jan Tromp.Beeld anp

Dorine Hermans, historica en Oranjebiograaf:

'Een aantal passages uit het boek van Jolande Withuis heb ik al gelezen. Het is een ongelofelijk interessant boek; psychologisch gezien een openbaring. Een koninklijke opvoeding is voor een mens geen aanbeveling, zoveel wordt duidelijk.'

'Wat Bernhard betreft is het oordeel harder dan voorheen. Maar het was al duidelijk dat die man niet deugde. Na het postume interview met de Volkskrant (in december 2004) viel hij bij de Oranjes totaal uit de gratie. Dat postume interview was één grote pluimstrijkerij, waarbij die narcistische Bernhard geen gelegenheid voorbij liet gaan om zijn eigen ijdelheid te botvieren.'

'Bernhards schoonzonen kwamen liever niet langs op Soestdijk als hij er was. En gelukkig was hij er zelden. Opvallend was dat de koninklijke familie de honderdste geboortedag van prins Bernhard in 2011 geruisloos voorbij liet gaan. Daarbij valt het op dat de Oranjes graag de regie over hun eigen geschiedenis houden. '

'Wat Juliana betreft, dat is toch wel mijn favoriete koningin. Ze was zo kleurrijk en zo geestig. Bij gala's droeg ze zoveel sieraden dat het aan cynisme grensde. Ze kwam altijd overal te laat, en vloog met 150 kilometer per uur over de snelwegen. In het Nationaal Archief vond ik een brief waarin een topambtenaar zich hierover bij de premier beklaagde. Tevergeefs, natuurlijk.'

'Juliana's leven is tragisch geweest'

Het huwelijk van koningin Juliana en prins Bernhard was nog veel slechter dan tot nog toe bekend was. Jolande Withuis schreef de eerste wetenschappelijke biografie over Juliana. Lees hier het interview van verslaggever Remco Meijer.

Dorine Hermans is historica en oranjebiograaf

Jan Bank, emeritus hoogleraar vaderlandse geschiedenis:

'Is dit de ontmaskering van prins Bernhard? Volgens mij niet. Als historici kunnen we pas een sluitend oordeel vellen als ook Bernhard een complete biografie heeft gekregen. Annejet van der Zijl heeft daar een aanzet toe gegeven in haar boek over zijn vooroorlogse jaren. Nu staat hij in het boek van Jolande Withuis in de schaduw van Juliana. Het goede invoelingsvermogen van Withuis in Juliana zal ongetwijfeld voor nieuwe inzichten zorgen.'

'Een biografie over Bernhard is vooralsnog niet mogelijk, omdat het familiearchief beheerd wordt door Beatrix. De prinses heeft nog geen aanstalten gegeven inzake haar vader inzage in te geven.'

'Wel is duidelijk dat dit boek Bernhards reputatie geen goed zal doen. Hij heeft heel lang kunnen teren op zijn status als oorlogsheld. Als Duitser besloot hij zich tegen zijn vaderland te keren, daardoor liep menig verzetsstrijder of soldaat met hem weg.'

'Later is dat beeld, met name na de Lockheed-affaire en het postume interview met Pieter Broertjes en Jan Tromp, gekenterd. Als Bernhard eenmaal aan de praat raakte, kende hij weinig barrières. Door zijn rondborstige taal kwam hij daardoor weleens in de problemen.'

'Ik denk dat Bernhard vooral ondeugend was, maar niet slecht. Uiteindelijk geeft zijn rol in de oorlog nog steeds de doorslag in de beeldvorming.'

Jan Bank is emeritus hoogleraar vaderlandse geschiedenis aan de Universiteit Leiden

Gerard Aalders, historicus en schrijver:

'Ja, dat beeld komt ook naar voren in mijn boek over Bernhard 'Niets was wat het leek'. Ik heb weinig goede woorden voor Bernhard over. Het is zelfs nog erger dan Jolande Withuis beschrijft. Hij was een gewetenloze, gierige, over het paard getilde, egocentrische man.

'Ik dreig nu eindelijk gelijk te krijgen maar hij heeft eindeloos lof gekregen - met Cees Fasseur voorop die maar volhield dat het allemaal wel meeviel. Terwijl hij alleen maar met Juliana is getrouwd om zijn eigen status te verbeteren en uit de armoede te komen. Hij deed precies waar hij zelf zin in had. Al in het eerste huwelijksjaar, toen Juliana zwanger was, ging hij vreemd. Niet alleen op Soestdijk deden de vrouwen de deur op slot ook als hij op reis was. Het was een man met een zware feodale instelling.

Hij heeft zichzelf na de oorlog slim als oorlogsheld gepresenteerd, terwijl hij in Engeland alleen maar heeft feestgevierd. Koning George heeft over Bernhard gezegd: 'Hij is de enige die van de oorlog heeft genoten.' Doordat Bernhard zich na de bevrijding in een jeep als eerste de stad liet binnenrijden, heeft hij het imago van verzetsheld weten te creëren.

Een week voor zijn dood heeft Bernhard mij gebeld. Ik dacht eerst dat het een grap was maar hij kwam verhaal halen. Hij zei: 'Het gaat slecht met mij maar ik wil dat u weet dat alles wat u heeft geschreven niet waar is.' Ik ging daartegen in. Maar toen werd hij boos en zei hij: 'Ik betaal dit gesprek, u luistert naar mij.' Typerend voor Bernhard.

Dat Juliana twee keer heeft aangegeven van hem te willen scheiden, wist ik niet. Ik weet wel dat Bernhard aan premier Drees heeft voorgesteld Juliana uit de ouderlijke macht te zetten. Dat was misschien een reactie op de mogelijke scheiding.

De Greet Hofmansaffaire vind ik een verkeerde benaming. Het zou de Bernhard-Juliana-crisis moeten heten. Bernhard lanceerde zijn verhaal over Hofmans via Der Spiegel met het doel om zijn huwelijk te redden (en de regering tot een oplossing te dwingen). Een scheiding zou een regelrechte ramp voor Bernhard zijn geweest. Weg status, privileges, plezierreizen, paleizen, snelle auto's. Bernhard schoof alle schuld op Hofmans en liet zijn eigen wangedrag uiteraard buiten beeld.

Gerard Aalders.Beeld .
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden