Bercan veranderde van mening over de hoofddoek: 'Nee, het is toch niet een kwestie van vrijheid'

180 graden

Leiderschap consultant en commissaris Bercan Günel veranderde van standpunt over de hoofddoek.

'Aan kledingvoorschriften voor vrouwen meedoen is acceptatie van het verstoppen van vrouwen' Beeld Ivo van der Bent

De oude opvatting

'Ik sta voor de rechten van de mens, dus voor vrijheid van meningsuiting, voor keuzevrijheid. Dat is de grondslag en kracht van de Europese democratie. Een hoofddoek dragen is zo'n vorm van uitingsvrijheid. Net zoals iemand kan beslissen een tattoo te dragen. Een persoonlijke keuze die respect verdient.

'Zo ben ik gaan denken toen ik als 26-jarige in Nederland kwam wonen. In Istanbul, waar ik ben opgegroeid, was ik tegen het dragen van de hoofddoek. Het Turkije van toen beschouwde ik als ouderwets, als een gevaar voor het seculiere, moderne Turkije. De hoofddoek was verboden in overheidsdienst en op universiteiten. Wonend in Nederland was ik verbaasd door het negatieve oordeel van Human Rights Watch over een uitspraak van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens. Het hof stelde de Turkse overheid in het gelijk nadat een studente bezwaar had gemaakt tegen het hoofddoekverbod. De mensenrechtenorganisatie vond de hoofddoek juist een vorm van vrije meningsuiting. Ik begon deze kwestie te bekijken vanuit het oogpunt van mensenrechten en ben daarin meegegaan. Een hoofddoek dragen is een kwestie van vrijheid.'

Het Kantelpunt

'Twee jaar geleden las ik de Koran. Nergens staat geschreven dat gelovige vrouwen een hoofddoek moeten dragen. Wel staat er dat zij hun kuisheid moeten bewaken, dat ze hun aantrekkelijkheden niet mogen tonen, dat zij sluiers over hun boezem moeten dragen en hun ogen moeten neerslaan. Ik las: 'O Profeet, zeg tot jouw echtgenotes en tot jouw dochters en tot vrouwen van de gelovigen dat zij hun gewaden over zich heen laten hangen. Op die manier is het gemakkelijk om hen te herkennen en worden zij niet lastiggevallen.'

'Ik werd bijna ziek toen ik dit las. In Iran, waar ik afgelopen najaar een rondreis maakte, werd het plaatje compleet. Een decaan van een universiteit die ons reisgezelschap ontving, zei: 'Het is een feit dat vrouwen seksuele objecten zijn. De man als rationeel wezen, moet haar beschermen.' Dus dáárom moeten vrouwen zich bedekken: omdat ze als een seksueel object worden gezien.'

De nieuwe opvatting

'Het dragen van de hoofddoek heeft niets met keuzevrijheid te maken. Het staat juist haaks op elke vorm van vrijheid, want een vrouw onderwerpt zichzelf ermee als lustobject voor de man en dat maakt haar onvrij. Met het dragen ervan bevestigt zij deze opvatting en accepteert zij deze. De vrouw is geen seksueel object. Zij is een autonoom wezen, vrij in haar handelen, daarin niet bepaald door wat een man van haar wil. Ik ben religieus, ik ben moslim. Maar ik ben geen seksueel object.

'Een hoofddoek kun je niet vergelijken met een tattoo. De laatste is een uiting van vrijheid, de eerste een beperking ervan. Wat is je bestaansrecht als je jezelf niet kunt zijn? Ik hoop dat prominente moslimvrouwen hun hoofddoek afdoen om duidelijk te maken dat het is afgelopen. Net zoals in de #MeToo-discussie is de boodschap dat we er klaar mee zijn als seksueel object te worden gezien en behandeld. Ook zijn we er klaar mee dat mannen macht over vrouwen willen.

'Vrouwen hebben het recht vrij te zijn, menswaardig te worden bejegend. Als ik ervoor kies mijzelf niet als lustobject te zien en dat toon door geen hoofddoek te dragen, dan wil ik daar niet op worden aangekeken. In een wijk waar ik als vrouw met die keuze een kleine minderheid ben, voel ik via de afkeurende blikken dat ik juist wel word gezien als een seksueel object. Ik wil in de maatschappij totale vrijheid voelen. Die voel ik in die wijk niet. Het liefst zou ik niet met hoofddoeken geconfronteerd worden.

'Ik neig ernaar voorstander te zijn van een verbod. De recente uitspraak van het College voor de Rechten van de Mens over de politiemedewerkster die tegen de regels in een hoofddoek wil dragen, vind ik onbegrijpelijk en zeer vrouwonvriendelijk. Vrouwen moeten zelf een eind maken aan deze gewoonte. In de Bijbel staan ook passages waarin vrouwen worden opgeroepen zichzelf te bedekken. Daar is Europa al lang van afgestapt.'

Het effect

'Mijn principiële bezwaren tegen de hoofddoek en andere sluiers voel ik fysiek. Tijdens de reis door het prachtige Iran voelde ik mij negen dagen lang gespannen en bekneld. Het was een continue struggle met de wettelijke kledingvoorschriften voor vrouwen. Eraan meedoen is acceptatie van het verstoppen van vrouwen. Met weigeren zou ik het hele reisgezelschap in de problemen kunnen brengen. De eerste twee dagen drapeerde ik mijn kleurrijke sjaals als een tulband op mijn hoofd. Maar dat leverde veel afkeurende blikken op. Daarna liet ik sjaals los over mijn haar hangen. Een nederlaag. Op twee plaatsen die we bezochten, zoals het mausoleum van Khomeini, moesten we als vrouwen een witte chador aan. Ik begon over mijn hele lijf te trillen. Het lukte mij niet het gewaad aan te trekken. Ik ben in de bus een boek gaan lezen terwijl de anderen het mausoleum bezochten.

'Toen ik na de reis door het droge, stoffige, warme Iran op Schiphol aankwam, regende het. Eenmaal buiten ademde ik de frisse, koele lucht diep in. Ik voelde de zuurstof en ontspanning door mijn lichaam stromen. Ik kon weer rechtop lopen, iedereen aankijken, met mijn haren los. En ik besefte dat mijn gedachte dat vrijheid niet vanzelfsprekend is, onjuist is. Ik moet het omdraaien: vrijheid is wél vanzelfsprekend.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.