ColumnRaoul du Pré

Benut Rutte de Kaag-factor voor nieuw politiek elan in de volgende ronde?

Hoekstra (CDA), Kaag (D66) en Rutte (VVD) tijdens het debat van EenVandaag maandag.  Beeld ANP
Hoekstra (CDA), Kaag (D66) en Rutte (VVD) tijdens het debat van EenVandaag maandag.Beeld ANP

Het Binnenhof wacht een complexe stoelendans, waarin Rutte en Kaag op elkaar zijn aangewezen.

Alles wordt anders, maar het lijkt toch op het oude. De verkiezingsuitslag bracht woensdagavond meer politieke consternatie dan verwacht en ook nog een record aan politieke nieuwkomers, maar aan de krachtsverhoudingen op het Binnenhof verandert uiteindelijk niet veel. De strijd om de macht zal zich net als in 2017 gaan afspelen tussen VVD, D66 en CDA. De winnaar van die strijd zal de partij zijn die de vierde en misschien de vijfde partij van eigen voorkeur aan tafel weet te krijgen. ChristenUnie, GroenLinks, PvdA en SP kunnen zich opmaken voor een complexe strategische stoelendans.

Teken des tijds: nog niet zo lang geleden was het ondenkbaar dat alle klassieke bestuurspartijen (VVD, CDA, PvdA en D66) gezamenlijk in een kabinet ­zouden stappen; inmiddels is het een belangrijke optie om tenminste nog iets van bestuurskracht overeind te houden te midden van de oprukkende protestpartijen op de flanken.

De oude linkse partijen zullen zich eerst nog wel over de diepe teleurstelling van de verkiezingsuitslag heen moeten zetten. De PvdA weet nu dat de dreun van 2017 geen ­eenmalige gebeurtenis was. Een bestaan in de marge dreigt. Ook GroenLinks kan de aspiraties vergeten om de leiding te nemen op de progressieve flank. Voor zover er in beide kampen nog strategische overwegingen waren om niet te fuseren, zijn die nu definitief weggenomen.

In alle euforie die haar nu omringt, rust er intussen een zware last op de schouders van Sigrid Kaag. Tegenover haar succes staat dat van Thierry Baudet op de andere flank, die zich met zijn antilockdowncampagne toch weer in het oog van de ontevreden kiezers wist te spelen.

FvD is herrezen, maar nu wel in geradicaliseerde ­gedaante, zonder alle gematigde krachten die in het racistische en antisemitische appverkeer in de afgelopen ­winter een reden vonden om de partij te verlaten. Opgeteld bij de zetels van PVV en Ja21 was populistisch-rechts niet eerder zo groot. Dat bedierf bij velen in Kaags achterban donderdagochtend alsnog het humeur.

Kaag kan voor haar vele nieuwe kiezers, grotendeels ­afkomstig van GroenLinks en de PvdA, de zon toch doen schijnen als ze nu de progressieve coalitie op poten weet te zetten die ze in de campagne heeft voorgespiegeld. Dat zal nog niet meevallen. Want met met CDA en de VVD bijna ­onvermijdelijk aan tafel, dreigt vanaf nu elke dag het risico dat de verkiezingsoverwinning een formatienederlaag wordt, met alle gevolgen van dien. Diederik Samsom ­herinnert zich nog helder hoe snel strategisch linkse ­kiezers, die op het laatste moment zijn toegestroomd, je ook weer kunnen verlaten.

Veel hangt ook af van premier Rutte. Op zijn beurt is hij voor het slagen van zijn vierde kabinet immers afhankelijk van Kaag. Hij deed donderdag een eerste handreiking met de aanwijzing van twee verkenners, onder wie D66-minister Ollongren – een duidelijk signaal dat hij er snel werk van wil maken en beseft dat hij een deel van de vloer vanaf nu aan Kaag moet gunnen.

Niet alleen voor Kaag, maar ook voor Rutte zelf en zijn partij zou het fijn zijn als dat ook het begin is van inhoudelijk enthousiasme over het aanstaande huwelijk. Want VVD en CDA voerden op de grote thema’s van de komende jaren – het klimaat, het onderwijs, de woningmarkt, het belastingstelsel en de stijl van het landsbestuur – een tamelijk vlakke, defensieve en niet bijster ambitieuze campagne. Kaag zette daar met succes een gevoel van urgentie tegenover.

Misschien is dat besmettelijk. Zoals premier Kok ooit in zijn eerste kabinet werd opgetild door het elan van Kaags verre voorganger Hans van Mierlo, zo beseft Rutte hopelijk op tijd dat in de Kaag-factor voor hem een kans ligt om ook de volgende jaren zijn premierschap relevant te ­maken.

In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden