Opinie

'Belastingparadijs Nederland kan juist veel banen (en geld) kwijtraken'

Belastingparadijsje spelen kan nare economische gevolgen hebben, schrijven onderzoeksjournalisten Henk Willem Smits, Martin van Geest en Joost van Kleef. 'Als het geen banen oplevert, maar banen kost, waarom gaat Nederland dan door met dat  achterhaalde, belastingcircus in de polder?'

Personeel van MSD-Organon uit Oss voert vrijdag actie bij de rechtbank in Amsterdam. Beeld anp

Een land dat functioneert als belastingparadijs - Nederland - levert banen op, én dus geld. Dat is kortweg de grijsgedraaide standaard verdediging van Den Haag als de fiscaal vriendelijke rol van de Nederland weer eens ter sprake komt. Maar die schaamlap is niet langer geldig. Een land dat opereert als een vrijhaven voor geld dat op de vlucht is voor de fiscus, kan juist veel banen kwijtraken.

De nieuwste trend onder multinationals die de belastingdienst in hun thuisland willen omzeilen, is 'inversie'. Inversie is een fiscaal trucje dat vooral in de VS steeds populairder wordt. Het werkt als volgt.

Hoofdkantoor op papier
Een Amerikaans bedrijf neemt een buitenlands bedrijf over dat gevestigd is in een land met een gunstig belastingsysteem. Bijvoorbeeld Nederland. Op papier regelen de advocaten en accountants de overname echter precies andersom. Niet de Amerikaanse multinational neemt een kleine Nederlandse concurrent over, maar de kleine Nederlandse concurrent neemt de grote Amerikaanse multinational over.

Op deze manier kan de multinational (nog) gemakkelijk(er) haar fiscale vestigingsplaats verhuizen. Naar Nederland, dat het niet zo nauw neemt met de belastingdruk voor multinationals. Daardoor betaalt het hele concern na de overname in één klap in onder andere Amerika (veel) minder belasting.

Niets aan de hand, zou je denken. Met de fiscus in Amerika hebben wij niets te maken en Nederland is weer (wéér) een hoofdkantoor rijker. Op papier, ja. Maar in de praktijk valt dat tegen. Een hoofdkantoor wordt zelden écht verplaatst. Alle niet-fiscale afdelingen blijven bijna altijd gewoon in het thuisland gevestigd, in dit geval de VS. Sterker nog: als Amerikanen een bedrijf kopen, verhuizen ze bij voorkeur alle belangrijke bedrijfsactiviteiten naar de VS, waardoor Nederland dus juist banen kan verliezen. Kijk maar naar Organon in Oss, waar duizenden banen zijn verdwenen na een Amerikaanse overname.

Ruim honderd medewerkers van MSD in Oss wandelen woensdag tijdens hun lunchpauze in een protestmars naar het gemeentehuis in Oss, vanwege de onzekere toekomst van het bedrijf. Beeld anp

Banenverlies ligt op de loer
Nu Amerikaanse multinationals het spelletje van inversie hebben ontdekt, ligt banenverlies in Nederland op de loer. Een multinational koopt om voornamelijk of louter fiscale redenen een kleine Nederlandse branchegenoot, het 'hoofdkantoor' waar twee man een paardenkop werken komt fiscaal naar Nederland en de echte banen verdwijnen naar de VS.

Dit spelletje is vooral populair onder farmaceutische bedrijven. Die hebben hoge kosten (onderzoek) en hoge belastbare omzetten (verkoop medicijnen).

Momenteel speelt de Amerikaanse farmaceut Mylan het inversiespelletje in de polder. Mylan kocht onlangs de veel kleinere farmaceut Abbot Nederland. Via inversie verplaatste Mylan haar 'hoofdkantoor' naar Nederland. Abbot Nederland, met vestigingen in Zwolle, Weesp, Breda, Groningen, Heerlen, Nieuwegein en Olst, houdt circa 1.800 mensen aan het werk.

Mylan
De vraag is voor hoelang. Het hoofdkantoor van Mylan in Nederland stelt niet zo veel voor. Het hoofdkantoortje dat hier zit, bestaat bijna uit louter fiscale afdelingen, de ceo's en de voorzitters verhuizen echt niet van de Hamptons naar 't Gooi. En nu Mylan zo lekker aan het bezuinigen is, is het vermoedelijk een kwestie van tijd voor er nog meer bespaard gaat worden. Zo kan de vreselijk dure afdeling R&D (onderzoek en ontwikkeling) te Weesp wel samengevoegd worden met die in de VS.

Bij de Britten, ook Engeland fungeert graag als een belastingparadijs, zit de schrik er al goed in. Daar opende het Amerikaanse farmaciebedrijf Pfizer begin dit jaar de overnamejacht op AstraZeneca, de grootste Britse farmaceut. Niet vanwege 'synergie' of omdat AstraZeneca nou zo geweldig goed bij Pfizer zou passen. Door de overname wilde Pfizer een 'Brits' bedrijf worden. Dat zou miljarden dollars aan belasting schelen.

Britse politici en kranten vrezen - terecht - dat Pfizer de afdeling R&D van AstraZeneca zo snel mogelijk naar de VS wil verplaatsen. Er zouden zo duizenden banen verdwijnen. De Amerikanen deden een moedige poging om het Britse gemoed gerust te stellen. Pfizer zegde toe de komende decennia de Engelse R&D niet te verplaatsen. Maar in de kleine lettertjes staat: '...Onder voorbehoud dat het om economische redenen niet anders kan'...

Belastingparadijsje spelen
AstraZeneca heeft het overnamebod van Pfizer dankzij de publieke verontwaardiging voorlopig afgewezen. Ook in Nederland zouden politici, journalisten, beleidsmakers en vakbonden zich druk moeten maken om het gevaar van inversie.

Belastingparadijsje spelen kan (hele) nare economische gevolgen hebben. Niet alleen in andere landen, waar de fiscus met lege handen blijft staan, maar juist ook in eigen land.

De vraag die blijft staan voor Den Haag is: als belastingparadijs Nederland geen banen oplevert, maar banen kost, waarom gaat Nederland dan eigenlijk als maar door met dat rare, achterhaalde, belastingcircus in de polder?

Henk Willem Smits is historicus en onderzoeksjournalist. Martin van Geest is econoom. Joost van Kleef is journalist. Samen schreven zij het boek Het Belastingparadijs - waarom niemand hier belasting betaalt behalve u.

Naschrift: Abbott laat weten dat Mylan niet alle onderdelen overneemt, enkel de 'branded generics divisie'. De vestigingen van Abbott in Nederland blijven allemaal onderdeel van Abbott. Dus ook na de specifieke overname van Mylan blijven de vestigingen in Zwolle, Weesp, Breda, Groningen, Heerlen, Nieuwegein en Olst behoren bij Abbott.


Het hoofdkantoor van Mylan in Pennsylvania. Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.