De kwestie Peter de Waard

Belasting op grond van maatschappelijke kosten is beter dan btw

Als de wereld ergens mee is overspoeld, is dat plastic. Niet alleen op het land – inclusief de natuur – is het een grote rotzooi geworden, maar ook de wereldzeeën zijn veranderd in een plasticsoep.

Honderd jaar geleden voorspelde de Britse econoom Arthur Cecil ­Pigou deze excessen al. In zijn in 1920 verschenen boek The Economics of Welfare stelde hij daarom voor de hoogte van de belastingen op ­producten en diensten afhankelijk te maken van de maatschappelijke kosten. Als dat niet zou worden ­gedaan, ontstond in zijn ogen een inefficiënte markt omdat in de ­prijszetting de kosten niet werden meegenomen. Het zou leiden tot overconsumptie van producten of diensten die te goedkoop werden aangeboden, zoals plastic nu.

De economie dankt er het woord Pigouviaanse belastingen aan. ­Honderd jaar later zijn die nog maar heel sporadisch ingevoerd. De accijnzen op tabak, alcohol en ­benzine zijn voorbeelden. En sommige milieuheffingen. Maar voor de rest zijn er twee btw-tarieven. Een hoge van 21 procent en een lage van 9 procent.

Maar door de grote ­omslag naar duurzaamheid laait het debat over een Pigouviaanse belasting – nu wordt gesproken van impactheffing – weer op. Producten en diensten waarvan allerlei lasten niet in de prijs inbegrepen zijn (aantasting van de gezondheid of het dierenwelzijn, uitstoot van CO2 of stiktof) zouden veel hoger moeten worden belast. Een accijns op kerosine is zelfs voor deze regering geen taboe meer, liet staatssecretaris Snel van Financiën deze week weten, want bij goedkope vliegvakanties is overconsumptie evident. En ook bij te goedkoop voedsel, zoals minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit) maandag zei.

Op plastic, met name weggooiplastic zoals verpakkingen, zouden torenhoge accijnzen moeten worden geheven. Op ongezonde voedingsmiddelen (snoep, ijs, patat) is een heffing van 50 procent wenselijk, op gezonde, biologische en ­lokaal geproduceerde groente en fruit zou nul procent beter zijn.

Nu zijn, aldus Foodwatch, groente en fruit tussen 2000 en 2017 40 procent duurder geworden en suiker 20 procent goedkoper. Voor eieren (scharrel, vrije uitloop, bio enz.) zouden al gauw vier btw-tarieven moeten gelden. Voor energie ook: 200 procent op kolen, 100 procent op olie, 50 procent op gas en 0 procent op zon en wind. In de tijd van Pigou kwam er weinig van zijn voorstellen terecht omdat het destijds ondoenlijk werd gevonden de maatschappelijke kosten te berekenen. Een woud van heffingen zou daarnaast leiden tot een enorme ­administratieve rompslomp.

Maar dankzij de rekenkracht van de moderne computers is dat te verhelpen. Nadat de overheid zich in de neoliberale golf steeds verder heeft teruggetrokken, is nu weer bemoeizucht nodig.

Dat kan via allerlei verbods- en ­gebodsbepalingen. Maar het kan ­beter via fiscale prikkels. Iedereen moet weten wie Pigou was.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden