ColumnSheila Sitalsing

Belangrijker dan het aftreden van het kabinet is het leger monsters dat moet worden verslagen

Als het kabinet een dezer dagen besluit af te treden vanwege de affaire rond de kinderopvangtoeslag valt een conclusie alvast te trekken: de premier is consequent gebleven tot de laatste snik. Door alweer de verantwoordelijkheid neer te leggen bij anderen.

Na de conclusie van de toeslagenaffairecommissie dat de grondbeginselen van de rechtsstaat zijn geschonden, wat een zwaar verwijt is in dit land van vingerwijzen en superieure cultuur, zou een onbedorven geest misschien denken: Chefsache. Nu zal de aanvoerder, die al tien jaar de aanvoerder is, opstaan. Zeggen dat hij zijn leiderschapstaken neerlegt omdat hij eindverantwoordelijk is voor het optuigen van een systeem dat mensen heeft vermorzeld. En dat hij zich te pletter schaamt dat onder zijn leiding een sfeer heeft kunnen ontstaan waarin ambtenaren ongestraft kunnen spreken van ‘zwartjes’ en van ‘een nest Antillianen’.

Naïeve gedachte natuurlijk. Eerst was het volgens Mark Rutte ‘te vroeg’ om politieke conclusies te trekken. Vervolgens was opstappen ‘nu niet logisch’ omdat dit ‘eerder’ (vorige week? dertien jaar geleden?) had gemoeten. Tot slot achtte hij het ‘goed verdedigbaar’ als andere coalitiepartijen zeggen: we stoppen. Waarmee de verantwoordelijkheid voor breken ligt waar de premier haar graag ziet liggen: bij de anderen.

Aftreden van Rutte III is ‘de enige manier om op een zichtbare manier recht te doen aan de wroeging van de overheid’, schreef de Volkskrant in het hoofdredactioneel commentaar, en dat is waar. (En Lodewijk Asscher dan? Die moet vooral blijven. Omdat Asscher wel meteen oprechte spijt heeft betuigd, omdat hij op fundamenteel niveau lijkt te snappen waar het wringt en hoe dat te repareren. En omdat het zot zou zijn dat Rutte en Hoekstra straks vrolijk de verkiezingen ingaan als lijsttrekker, terwijl Asscher dat niet zou doen omdat hij geen kabinetspositie had die hij symbolisch kon inleveren.)

Belangrijker nog dan aftreden is het leger monsters dat moet worden verslagen voordat de overheid weer van de mensen is.

Zo moeten we van het principe af dat degenen die wetgeving bedenken zo ver weg staan van degenen die het beleid uitvoeren – in organisatorische, mentale en fysieke zin – dat ze elkaar nooit zien of spreken. Waardoor klachten over onuitvoerbaar beleid of over excessen nooit op de juiste bureaus belanden. En onuitvoerbaar is het beleid veel te vaak wegens laffe politieke koehandel.

We moeten af van de misvatting dat burgers automatisch in te delen zijn in ‘risicogroepen’ op basis van hun verleden, hun afkomst of hun inkomen. We moeten erop toezien dat ambtenaren die mails over ‘zwartjes’ hebben verstuurd én hun bazen die dit gedrag hebben toegedekt, er horizontaal uit worden gegooid. We moeten af van de kleilaag van bange ambtenaren die, op instigatie van de premier, denken dat het hun taak is informatie weg te houden bij pers en parlement. We moeten af van een systeem waarin iedereen die van de overheid afhankelijk is, kan worden gecriminaliseerd als hij een envelop over het hoofd ziet. We hebben meer maatwerk en gezond verstand nodig.

De vrolijkste brief die ik hierover kreeg, komt van een gemeenteambtenaar die zich beroept op ‘artikel vijf’ wanneer ze weer eens wordt geacht haar cliënten keihard aan te pakken wegens een foutje: spreid vijf vingers voor de ogen en zie erdoorheen. Meer van dat soort ambtenaren, minder premiers die nergens voor verantwoordelijk zijn. Maak dit land beter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden