Opinie

Behoud in Sobibor de zichtbare sporen van de misdaad

In een open brief wordt staatssecretaris Van Rijn gevraagd zich ervoor in te zetten dat bij de herinrichting van voormalig vernietigingskamp Sobibor de restanten van het kampterrein bewaard worden en voldoende aandacht blijft bestaan voor het individueel herdenken.

Wanneer op die plek iets over wat daar gebeurd is, wordt verteld, vergeet men dat nooit meer. Beeld .

Ondergetekenden en alle andere ondertekenaars van deze brief hebben met grote verontrusting de Nieuwsuur-uitzending van 28 november gezien en daarop besloten deze brief aan u, staatssecretaris Van Rijn, te schrijven. Wij weten dat het bestuur van de Stichting Sobibor zich met u hard maakt voor een beter beheer van en een zorgvuldiger omgang met de bestaande en opgegraven restanten van het voormalige vernietigingskamp Sobibor en dat u medio januari 2016 met het bestuur in overleg gaat om de door ons allen gedeelde zorgen te bespreken; en dat ondersteunen wij ook.

Het is inderdaad van groot belang voor zowel toekomstige generaties als de nabestaanden dat wat nog origineel is, behouden blijft om het individuele herdenken mogelijk te laten blijven. Dat dit vooral geldt voor de Rampe, de zogenaamde asheuvel en de herdenkingsstenen die men voor vermoorde familieleden heeft kunnen laten plaatsen, hebben wij in eerdere contacten met uw ministerie duidelijk gemaakt. Het staat natuurlijk vast dat waar nog resten zijn of zijn blootgelegd, er goed voor gezorgd moet worden, opdat ze niet onbeschermd door de winterse weersomstandigheden of vandalisme verloren kunnen gaan. Ze moeten immers een, zo niet het belangrijkste onderdeel worden van het nieuw in te richten terrein.

Het zou ons dan ook een gruwel zijn als de plaats van de Rampe, waar recentelijk originele delen van het oorspronkelijke 'perron' opgegraven zijn, werkelijk overdekt zou worden met asfalt ten behoeve van een te creëren parkeerplaats. Daarmee zouden de zichtbare sporen van de misdaad definitief vernietigd worden en zoiets bedenken komt naar ons gevoel dicht bij holocaustontkenning. Het getuigt in ieder geval van geen enkel respect voor deze plek en zijn rampzalige geschiedenis.

Educatieve werking

Ons gaat het echter niet alleen om het goed preserveren van de restanten van het voormalige kampterrein en de Rampe.

Wij willen u vanuit onze jarenlange ervaring wijzen op de educatieve werking die van het terrein zelf uitgaat. Ons is gebleken dat wanneer op die plek iets over wat daar gebeurd is, wordt verteld, men dat nooit meer vergeet. Dat geldt niet alleen voor de vele volwassen kinderen die met hun ouders (nabestaanden van in Sobibor vermoorde slachtoffers) met ons daarheen gingen, maar ook en vooral de Poolse jeugd.

Vanaf het eerste contact met hen (in 2007), dat intussen is uitgegroeid tot een reguliere samenwerking met verschillende scholen, merkten wij hoe belangrijk het is om over het eigenlijk onvoorstelbare ter plaatse-zelf rondleidingen te kunnen geven. De scholieren konden zich tot dan niets bij dat terrein en zijn geschiedenis voorstellen. Ze hadden nauwelijks iets op school gehoord over de Jodenvernietiging die in hun eigen omgeving heeft plaatsgevonden. Met grote aandacht luisterden zij naar iemand die vertelde waarom hij die lange reis vanuit Nederland ervoor over had gehad om naar Sobibor te komen, om zijn vermoorde familie, die nergens een graf heeft gekregen, op de plaats van de moord te kunnen herdenken.

Wij zagen in hun ogen en hoorden door hun vragen en opmerkingen 'het kwartje vallen'. Een op zo'n moment verkregen inzicht is een niet te onderschatten basis van de levenshouding-in-wording, wat door middel van individueel herdenken nog in belangrijke mate wordt gestimuleerd en vormgegeven.

De stenen

Vandaar dat wij zoveel mogelijk bij de stenen verhalen vertelden over de personen wier namen daarop werden genoemd. Het mogelijk gebruikte argument dat er op de stenen teveel Nederlandse en andere buitenlandse namen zouden staan ten opzichte van het helaas geringe aantal Poolse, berust op een drogredenering, zeker in deze wereld van globalisering. Van de massale vernietiging der Poolse Joden werd nu eenmaal geen administratie bijgehouden, zoals door onze Nederlandse ambtenaren.

Het individueel herdenken, waarvoor wij hartstochtelijk pleiten, betreft te allen tijde een mens en nog een mens, van welke herkomst of nationaliteit ook. Daarbij zou bedacht moeten worden dat volgens de joodse traditie het verbranden van lijken verboden is en een graf niet geruimd mag worden. (Niet voor niets is opperrabbijn Schudrich zo nauw betrokken bij de herinrichting van het nieuw in te richten terrein.)

Het herdenken van slachtoffers bij de stenen in de Gedenklaan te Sobibor, óók van de Poolse Joden, heeft daarom altijd een algemeen menselijke, diepe en emotionele betekenis, en niet alleen voor de directe nabestaanden. Alleen al daarom moeten de gedenkstenen in Sobibor blijven en moet de mogelijkheid tot uitbreiding van het individueel herdenken op deze manier gecontinueerd kunnen worden.

Wij hebben alle vertrouwen in uw opstelling in dezen en wensen dat u de door ons naar voren gebrachte, belangrijke educatieve en emotionele aspecten nadrukkelijk meeneemt in uw besprekingen en onderhandelingen met de Poolse en andere autoriteiten.

Jetje Manheim, Rozette Kats en Mirjam Huffener zijn oud-bestuursleden van de Stichting Sobibor.
Jules Schelvis en Lotty Huffener-Veffer zijn overlevenden.

Mede-aanklagers, familie en begeleiders in het proces tegen Demjanjuk

Rudi Cortissos
Max Degen en Lutie Degen
Robert Fransman
Jan Goedel
Marco de Groot en dochter Judith de Groot
Dr. Martijn Haas, professor oncologie en biologie, universiteit van Californië, San Diego
Paul Hellmann en dochter Noor Hellmann
Lotty Huffener-Veffer, zonen Carlo, Ronald, Joep Huffener en Gerda van Rossum, schoonzoon Arie van Dalen en dochter Anna Emanuel, kleinzoon Frank Huffener en Anna Westermann
David van Huiden
Vera de Jong, dochter Carla de Jong, kleindochters Alexandra en Olivia Cohen
Mary Richheimer-Leiden van Amstel en Gustave Maurice Richheimer als indirect slachtoffer door 55-jarig huwelijk waarin deze verschrikkingen immer overheersend aanwezig blijven
Jules Schelvis, dochter Marianne Schelvis en Hilde Waage
Jaap Simons en Julius Riemersma
Ellen v.d. Spiegel Cohen
Shifra Wurms, dochter Channa, zoon Ruben WurmsManuel Bloch, advocaat
Hetty van Emden, maatschappelijk werker Joods Maatschappelijk Werk
Monique Mödl-Hooreman, tolk Nederlandse mede-aanklagers, en Norbert Mödl, theoloog en leraar Duits, deelnemer aan de Herdenkingsreis naar Sobibor 2012 en zéér betrokken bij het Sobibor-proces
Hester E. Mouwes, maatschappelijk werker
Julius Roos, internist
Ella Wijnschenk-Oesterman
Prof. Dr. Harmen van der Wilt, hoogleraar internationaal strafrecht, Universiteit van Amsterdam, voormalig lid steungroep 'Nebenkläger' proces Demjanjuk

Deelnemers en begeleiders herdenkingsreizen

Alex Bakker, historicus/schrijver
Hanneke Bakker
Elise de Boer
Anne Bonn en haar zonen Yair en Yaron Kurc
Linda Bonn en Haro Oppenhuis de Jong, dochter Elisabeth Oppenhuis de Jong en Sander van Rooijen
Mirjam van Dam, dochter van Rozette Kats, en nichtje Sascha Kats, psychiater
Ton van Dijk en Joke van Dijk-Bording, secretaris Comité Vrouwenconcentratiekamp Ravensbrück
Rob de Jong, dochter Barbara de Jong, zoon André de Jong en kleinkinderen Joost, Saar, Evie
Carel M. Roos, arts
Sam Thijssen
Sara Kirby-Nieweg en prof. Anthony J. Kirby, Cambridge
Dirk-Jan de Kleine
Ben Koster
Marcus P. de Lange
Janneke de Moei
Micha Polak en zijn broers broer Jules en Yaron Polak
Marion Schoenmaker
Betty Schols-Meents
Rosita Steenbeek, schrijfster
Bennie Vlaskamp, voormalig penningmeester Stichting Sobibor
Joop Waterman en Judith Waterman-van Geens
Peter van Zuilekom en Otteline van Zuilekom-Lamet, dochter Wardiet van Zuilekom en Fredau Miedema

Nabestaanden en betrokkenen

Frits Barend, journalist
Joost van Bodegom, oud-voorzitter Raadskamer Wetten Buitengewoon Pensioen van de Pensioen en Uitkeringsraad
Mieke Bonn
Gerrit Buis
Joel Cahen, directeur Joods Historisch Museum
Hans Esmeijer, oud-gedeputeerde Provincie Gelderland
Simone Hermer
Adjan en Theo Jeurissen
Margalith Kleijwegt, journalist
Johan Klunder
Ans Kool-de Lange en Theo Kool
Jeroen Krabbé - kleinzoon van Abraham Reiss, vermoord in Sobibor 9 Juli 1943
Beja Leenen
Sonja de Marcas-Ossedrijver en Donald de Marcas, beiden oorlogsgetroffene en nabestaanden van veel in Sobibor vermoorde familieleden
Menno en Louise Paktor
dr. Herman van Rens, holocaust-onderzoeker, en Annelies van Rens-Wilms, Stichting Gedenkteken Jodentransporten naar Cosel
Marcus Spiering
Jan Vermaning, dirigent NASKA en 'Er reed een trein naar Sobibor'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden