opinie

Begrippen ‘westers’ en ‘niet-westers’ afschaffen? Ja: dat onderscheid is onjuist en zet aan tot discriminatie

Het is een stap op de goede weg om nutteloos onderscheid te vermijden, dat misplaatste taalgebruik voedt vooroordelen, meent Hans Siebers.

Studenten aan de Universiteit Leiden aan het werk.  Beeld Sem van der Wal / ANP
Studenten aan de Universiteit Leiden aan het werk.Beeld Sem van der Wal / ANP

Het CBS maakt niet langer een onderscheid tussen de ‘westerse’ of ‘niet-westerse’ achtergrond van mensen met een migratie-achtergrond. Dat is winst bij het bestrijden van discriminatie van deze mensen in de samenleving, maar dan moeten we wel doorpakken. Dat vereist ook het afwijzen van het achterliggende gedachtengoed waaruit deze termen voortkomen en van andere stigmatiserende termen.

Het onderscheid ‘westers’ en ‘niet-westers’ is sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw gekoppeld aan de termen ‘allochtoon’ en ‘etnische minderheden’. Net als het label ‘bi-cultureel’ verwoorden deze termen het idee dat mensen met een migratie-achtergrond anders zouden zijn vanwege hun afkomst en ‘cultuur’ en dat ze een ‘integratieprobleem’ zouden vormen.

Multiculturele samenleving

Toen het idee van de multiculturele samenleving nog populair was, zagen we die culturele verschillen als een verrijking van de samenleving en als een bijdrage aan het oplossen van het ‘integratieprobleem’. Na de eeuwwisseling worden deze mensen in toenemende mate in politiek en media opgevat als een culturele en economische bedreiging omdat ze cultureel anders zouden zijn en veelal ‘kansloos’ om een plek in de samenleving te verwerven.

Aan dit gedachtengoed kleven twee problemen. Ten eerste is het onjuist. Mensen met een migratie-achtergrond, ‘westers’ of ‘niet-westers’, zijn cultureel helemaal niet anders dan mensen zonder een migratie-achtergrond. Ze gedragen zich in de instituties van de samenleving, zoals op het werk of op school, niet anders vanwege andere waarden en normen. Voor zover ze zich anders gedragen, zoals zich bescheidener opstellen, komt dat voort uit onveiligheid, niet uit cultuur. Voor zover er ‘integratieproblemen’ zijn, komen die eerder voort uit de manieren waarop politiek en samenleving met hen omgaan dan uit hun migratie-achtergrond.

Idee van bedreiging

Ten tweede is de wetenschap eenduidig in het aanwijzen van de oorzaak van de negatieve houding tegenover deze mensen: het idee dat ze een culturele en economische bedreiging zouden vormen. Onze eigen onderzoeken laten zien dat dat idee aanzet tot discriminatie op de arbeidsmarkt en in het onderwijs. Dit onderscheid op basis van cultuur en afkomst zet aan tot discriminatie tegen mensen die hier naartoe willen komen en tegen mensen die soms al generaties lang hier leven.

Termen als ‘niet-westers', ‘allochtoon’, ‘etnische minderheden’ en ‘bi-cultureel’ hebben een eigen werkelijkheid van discriminatie van mensen met een migratie-achtergrond geschapen. Ons onderzoek enkele jaren geleden bij een ministerie liet zien dat deze termen door ambtenaren zijn overgenomen. Ze scheppen een sfeer van onveiligheid voor collega’s met een migratie-achtergrond. Die onveiligheid tast vervolgens hun vermogen aan om effectief te netwerken en om zichzelf te profileren. Daardoor maken ze minder kans op promotie hoewel ze net zo goed in staat zijn hogere functies te vervullen.

Om van discriminatie af te komen is het dus van groot belang dat we afstand nemen van dit nationalistische gedachtengoed en deze mensen in hun waarde laten. Dat kan door ze te benaderen zoals ieder ander: als collega, als medestudent, als buur, als arts, als leidinggevende enzovoorts. Die identiteiten zijn immers wel maatschappelijk relevant. Hun afkomst of vermeend andere cultuur doen er niet toe wat betreft hun deelname aan de maatschappij.

Hans Siebers is associate professor aan Tilburg University en doceert onder andere het managen van culturele diversiteit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden