ColumnDanka Stuijver

Beddentekort is niet nieuw, de aandacht ervoor wél

De ziekenhuizen in Nederland liggen vol. Nu weet iedereen die in de zorg werkt dat gebrek aan bedden en personeel geen nieuw of zeldzaam verschijnsel is. Elk griepseizoen is er hetzelfde euvel. Huisartsen die als huis-aan-huisverkopers hun patiënten proberen te slijten. Specialisten (in opleiding) die voor patiënten op de spoedeisende hulp alle ziekenhuizen in de regio afbellen om een vrij bed te vinden. Afdelingen die vol liggen omdat patiënten niet kunnen worden ‘uitgeplaatst’. Dat kan zijn: naar huis met thuiszorg (overbelast) of naar een verpleeghuis of revalidatiecentrum (ook vol).

De zorgfile loopt op en het vinden van een vrije afslag wordt steeds moeilijker. Zo werken we samen de winter door totdat fluitende vogeltjes en narcissen de lente aankondigen. De influenza vertrekt naar het zuidelijk halfrond. De file lost op en even halen we opgelucht adem. Totdat het volgend jaar opnieuw begint. Met naar verwachting een file die net iets langer is dan die van afgelopen jaar, gezien het oplopende personeelstekort en een toenemende vergrijzing.

Voor dit jaarlijks terugkerende fenomeen bestond tot op heden weinig media-aandacht en nog minder interesse vanuit Den Haag. Tenslotte is de zorg een vrije markt die zichzelf moet reguleren. Met andere woorden: we moeten het onderling maar uitzoeken. En dat doen we allemaal op onze eigen manier door meerdere malen per dag het wiel uit te vinden. Zo heeft elk ziekenhuis zijn eigen beddencoördinator en zijn eigen transferverpleegkundigen. Zonder centrale regie of een gedegen overzicht van wie waar terecht kan. Bijzonder inefficiënt en ondoelmatig, om in het jargon van de branche te blijven.

Het personeelstekort wisten we iedere griepgolf te ondervangen dankzij een uitstekend arbeidsethos. Met de vlag in de hand voor volk en vaderland werkte medisch personeel ook bij griepklachten koortsachtig door. Minder personeel betekende een nog grotere druk op de achterblijvers en nog minder beschikbare bedden. Dus ploeterden we hoestend en proestend verder, waarbij we niet schroomden om de handen van kwetsbare patiënten te schudden. ‘Het is toch eigenlijk onverantwoord’, zei ik toen mijn man met een temperatuur van 38.5 een collega ging vervangen die even daarvoor met 39.3 een spoedkeizersnede had verricht. Zijn antwoord: ‘Wie gaat er anders voor die patiënten zorgen?’

Corona toont het grote publiek de zwakke plekken van onze gezondheidszorg. Maar die plekken zaten er al. Ook zonder corona stevenen we af op een situatie waarin de gezondheidszorg de vraag niet meer aankan. Waarin de zorgfile eindigt in een kettingbotsing. Hoewel er meer personeel in de zorg is gaan werken, kiezen ieder jaar 100 duizend medewerkers voor een baan buiten de zorg. Bovendien mogen we de zorgsnelweg niet verbreden. De zorgkosten mogen tenslotte niet stijgen.

De fundamentele vraag is of het aanleggen van een extra rijbaan de oplossing is. De vraag naar gezondheidszorg is immers oneindig groot en schaarste zal hierbij altijd een rol spelen, hoe breed we die snelweg ook maken. Hoe gaan we daarmee om? Wordt het kiezen of delen?

Terug naar de snelweg. We zoeken naar steeds meer alternatieve routes en afslagen. Naar zoveel mogelijk zorg thuis en op afstand. Daarbij moeten we zo nodig een wisselbaan in gebruik kunnen nemen. Dus snel opschalen in tijden van schaarste of crisis. Met één verkeersinformatiedienst ‘die weet waar het vaststaat’ om alles in efficiënte banen te leiden. Zo nodig met tijdelijk minder hooggeschoold personeel aan het bed.

En kijk ook goed naar de mensen ín de file. Veelal mensen met een lage sociaal-economische status en een matige gezondheid door ongezonde leefgewoonten. De aandacht moet van zorg naar welzijn, juist om de zorglast te verminderen.

Maar boven alles moet de focus liggen op de plek waar de file begint: in de ouderenzorg. Duizenden ouderen wachten op een plek in een verpleeghuis of op thuiszorg. Dit verdient de prioriteit onder meer omdat het ‘wachten’ veelal plaatsvindt in de ziekenhuizen. Naast dat we onze ouderen moeten voorzien van fatsoenlijke zorg, moeten we zorgen dat er ‘doorstroom’ mogelijk is. Alleen dan blijven in de ziekenhuizen bedden beschikbaar voor patiënten die daadwerkelijk ziekenhuiszorg nodig hebben.

Het zorgprobleem kent geen quick fix, maar we moeten er wel naar blijven zoeken. Ook als straks de gezondheidszorg weer minder in de spotlights staat.

Danka Stuijver is huisarts.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden