column Daniela Hooghiemstra

Baudet versus Otten, een zielsconflict

In Nederland is de oorzaak van ruzie dikwijls terug te voeren op twee verschillende levenshoudingen: de protestantse en de katholieke. Voor de eerste bestaat de werkelijkheid uit wat praktisch waarneembaar is, voor de tweede ook uit wat je je erbij vóór kunt stellen.

Het schisma brak Europa vanaf de zestiende eeuw in tweeën en hoewel het in de afgelopen eeuw werd overschaduwd door de tegenstelling tussen links en rechts, is het nog altijd voelbaar.

Protestant of katholiek zijn, is geen kwestie van naar welke kerk je gaat, want een minderheid doet dat in Nederland nog, maar van het type hout waaruit je ziel gesneden is. Gerard Reve beweerde al dat ook onder dieren zich katholieken bevinden.

Tussen voorstelling en werkelijkheid zien katholieken een minder scherp contrast dan protestanten. Omdat ik jaren met een katholieke kerkverlater heb samengewerkt, ken ik de kloof. De één is op tijd, de ander te laat, de één bakent af, de ander is grenzeloos, de één ziet één wereld, de ander twee.

Als beiden zich neerleggen bij wat hen scheidt, kunnen ze van elkaar leren.

Maar hoe hoog het conflict soms kan oplopen, blijkt nu de splijtzwam bij Forum voor Democratie de kop opsteekt.

Mede-oprichter Henk Otten verkiest ‘meten en testen op weerlegbaarheid’ boven toespraken in het Latijn, verklaarde hij in een interview in NRC Handelsblad, waarmee vorige maand de ruzie begon. Hij prefereert de ‘zakelijke lijn’ boven ‘emotionele taferelen’.

In een interview met de krant Die Weltwoche zei Thierry Baudet eerder precies het tegenovergestelde: die praktische, aardse houding beschouwt hij nu juist als de oorzaak van de dreigende ondergang van de westerse beschaving.

De problemen in Europa zijn volgens hem begonnen tijdens de Verlichting, toen filosofen aardse, rationele criteria voor de inrichting van de maatschappij aandroegen en zo de almacht van de kerk ondermijnden.

Uit dat denkwerk zijn volgens Baudet ‘fundamenteel gebrekkige’ stromingen voortgekomen, zoals socialisme en liberalisme. Hij zegt terug te verlangen naar de tijd vóórdat ‘vrijheid, gelijkheid en broederschap’ de norm werden, toen een ‘gemeenschappelijk kader’ Europa nog samenbond.

Die opmerkingen hebben in het partijbestuur waarschijnlijk een gevoelige snaar geraakt. Het interview zou zelfs wel eens de druppel kunnen zijn geweest die bij Otten de emmer deed overlopen.

Als je bezig bent om een democratisch partijapparaat uit de grond te stampen, is het niet bemoedigend om uit een buitenlandse krant te vernemen dat je partijleider al dat aardse politieke geploeter maar minderwaardig vindt en heimwee heeft naar de tijd toen partijfunctionarissen zoals Otten nog niet bestonden.

Bij de term ‘Verlichting’ zullen sommigen misschien eerder denken aan gloeilampen, dan aan de overwinning van het menselijke verstand op de macht van de katholieke kerk.

Maar anderen zullen zich afvragen hoe het mogelijk is dat Baudet, die de almacht van Brussel hekelt, verlangt naar een tijd toen de kerk en enkele koningen in Europa nog de dienst uitmaakten.

Baudet zegt zijn ‘enorme energie en wil’ te putten uit de ‘hele klassieke traditie van Bach en Mozart en Beethoven, helemaal tot aan Brahms en Strauss en Wagner’. Hij maakt zich geen zorgen over de kosten van migratie of klimaatverandering, maar over de staat van wat hij in het interview de ‘Europese geest’ noemt.

‘Esthetiek’, zegt hij, ‘is de hoogste waarde’. Niet hoe de wereld ís, maar de verbeelding ervan, is wat hem drijft.

Omdat de vergezichten die hij tijdens speeches schetst op sommige kiezers een meeslepend effect hebben, heeft de van huis uit hervormde Otten de wierook van zijn partijleider tot nu toe gewillig opgesnoven.

Maar nu eist het zielsconflict zijn tol.

In een tijd dat The Passion miljoenen kijkers trekt, de ‘beelden’ je via sociale media om de oren vliegen en ook de regie van het koningshuis in katholieke handen is, heeft Baudet het tij misschien mee. Maar tachtig jaar oorlog en eeuwen van segregatie waren er niet voor niets. ‘Hier sta ik, ik kan niet anders’ echoot de stem van Luther in Ottens opstand. Het belooft spannend te worden.

Daniela Hooghiemstra is journalist en historica.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden