OpinieMede-oprichter van Leefbaar Nederland

‘Baudet kan niet op het ene moment in zijn studiekamertje het één verkondigen en op een ander moment als politicus het ander’

Forum voor Democratie-leider Thierry Baudet doet weer stof opwaaien. Dit keer trekt hij - op persoonlijke titel - moderne rechten als abortus, euthanasie en vrouwenemancipatie in twijfel. Is het gevaarlijk wanneer de persoon wordt losgezongen van de politicus?

Beeld Bas van der Schot

Baudet en zijn applausvee

‘Wat een ongelofelijk slappe hap', zegt Broos Schnetz, mede-oprichter van Leefbaar Nederland. ‘Je kan niet op het ene moment in je studiekamertje het één verkondigen en op een ander moment als politicus het ander: dat getuigt van weinig ruggegraat.’ Baudet heeft een loyale achterban, de peilingen liegen er niet om. Heeft dit enig effect? ‘Het kan de achterban niks schelen’, meent Schnetz. ‘Baudet omringt zich met ja-knikkers en meelopers, gelukszoekers en applausvee: opportunisten van het ergste soort. Hij heeft de wind in de rug.’

De kwestie doet denken aan Pim Fortuyn toen hij zijn partij Leefbaar Nederland verloochende na een ‘berucht interview’ in de Volkskrant, in 2002. Fortuyn ging er ‘met een gestrekt been’ in. Hij noemde de islam een ‘achterlijke cultuur’, stelde artikel 1 van de grondwet ter discussie en zei dat hij zich even niets van het partijstandpunt hierover zou aantrekken. Het betekent het einde van ‘Pim’ bij die partij. Het grote verschil tussen Fortuyn toen en Baudet nu? ‘Wij haalden Fortuyn bij Leefbaar Nederland, Baudet ís de partij. Alles wat hem in de wegloopt, wordt afgelegd. Er is geen kritische massa’, stelt Schnetz.

Maar, vervolgt hij: ‘Zowel Fortuyn als Baudet zijn  narcistische ego's. Ze laten zich leiden door succes en gaan zelf geloven in de grote gekte rond hun persoon. Die cultus rond één persoon is gevaarlijk. Men voelt zich verweesd van de politiek, Forum is een vluchthonk. Een enge ontwikkeling. Als de partij en persoon één zijn, krijg je een rare ondemocratische partij.’

Is Baudets gedraai geen strategie? ‘Hoogstens mediastrategie, maar hij zaait vooral verwarring’, aldus de oud-vice-voorzitter van Leefbaar Nederland. ‘Wat hij ook zegt, doet en draait: het is allemaal niet zo bedoeld, puur draaikontengedrag. Op dit moment heeft het wellicht weinig effect op zijn volgers, maar op de langere termijn  schiet hij zichzelf in de voet. Er komen meer en meer mensen aan boord zonder of met weinig bestuurlijke ervaring. Maar zo'n ‘bestuurspartij’ implodeert op den duur. Net als Lijst-Pim Fortuyn.’

Pim Fortuyn met Henk Westbroek (m) en Broos Schnetz (l) toen het nog pais en vree was bij Leefbaar Nederland. Beeld ANP

Geen verrassende standpunten

Sarah de Lange, bijzonder hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam, kijkt niet echt op van het essay van Baudet: ‘Als je zijn eerdere uitspraken, ook in niet-politieke contexten zoals zijn romans, bij elkaar neemt, lijkt antifeminisme de hoofdlijn.’

Omdat de partij geen officiële standpunten heeft geformuleerd over euthanasie en abortus, is het niet duidelijk of Baudets uitlatingen in strijd zijn met de partijlijn. ‘Maar er zijn regelmatig aanwijzingen dat de partij op ethische vraagstukken een conservatieve blik heeft. Zo gaf de oud-Tsjechische president Václav Klaus recent een Renaissancelezing, georganiseerd door het wetenschappelijke bureau van Forum. Daar werden zijn anti-lhbti-opmerkingen met applaus ontvangen.’

Duidelijk is volgens De Lange in ieder geval dat Forum een partij is waarbij de leider een heel duidelijke stempel drukt op het beleid: ‘Daarop hebben leden, zoals blijkt uit de statuten van de partij, weinig tot geen invloed.’ Anders dan destijds bij Leefbaar Nederland en Fortuyn, ziet De Lange binnen Forum vooral een strijd over de koers (gematigd of radicaal) en politieke strategie (de bereidheid om politieke concessies met gevestigde partijen te sluiten). ‘En voorlopig lijkt die strijd uit te pakken in het voordeel van de aanhangers van de radicale aanpak.’

Ongelooflijke ophef om niets

Geerten Waling, historicus en columnist, verbaast zich over de ophef over Baudets essay:

‘Al in zijn boeken zette Baudet vraagtekens bij het doorgeslagen liberalisme en individuele vrijheden: is dit nou alles? Dat is een intellectuele vraag die je prima kunt stellen. Er is een wereld van verschil tussen dit soort algemene gedachten over individualisme en daadwerkelijke wetsvoorstellen.’

Zijn de suggesties van Baudet over abortus en euthanasie dan geen voorbode van het uiteindelijke beleid? ‘Baudet heeft een conservatieve inborst, maar ook een liberale kant, en dat laatste is de partijlijn. En leden zoals Paul Cliteur, een uitgesproken atheïst, en Annabel Nanninga, eigenlijk een teleurgestelde sociaal-democraat, zijn natuurlijk niet voor het inperken van individuele vrijheden.’

Als Baudet wel echt dergelijk beleid wil maken, zou het net zo kunnen klappen als bij Leefbaar Nederland en Fortuyn, denkt Waling. ‘Dat lijkt me ook heel gezond. Een partij functioneert goed als radicaal beleid wordt getemperd.’ Maar ook electoraal zouden conservatieve wetsvoorstellen over bijvoorbeeld abortus en het homohuwelijk geen slimme keuze zijn: ‘Het lijkt mij dat driekwart van de kiezers dan wegloopt.’

Ook is het volgens Waling aan de kiezers om te bepalen of ze een onderscheid kunnen maken tussen de persoon Baudet en de politicus Baudet of dat ze dat ongeloofwaardig vinden. ‘Die spanning kan politiek innovatief zijn, maar het is wel de vraag of dat overkomt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden