Baudet en Frentrop: referenda zijn juist goed voor de democratie

Premier Cort van der Linden wist een eeuw geleden al dat referenda een probaat middel zijn om de 'partijpolitiek van de deelbelangen' terug te dringen.

Thierry Baudet (FvD) gaat op de foto met een actievoerder voor een raadgevend referendum ovver TTIP/CETA. Beeld anp

De Raad van State signaleerde in zijn jaarverslag dat het vertrouwen in de politiek en de traditionele politieke partijen afbrokkelt en het functioneren de democratie in gevaar komt.

Wij zijn het geheel eens met die observatie. Sterker nog: dat is de reden dat Forum voor Democratie is opgericht. Ook wij zien dat de democratie ziek is. Maar de door Piet Hein Donner gestelde diagnose is onjuist. Hij meent dat referenda een van de oorzaken zijn waardoor de democratie ziek is geworden. Wij menen dat referenda juist een geneesmiddel kunnen zijn om de democratie te herstellen van de schade die is aangericht door een kartel politieke partijen die decennia lang het partijbelang boven het algemeen belang hebben gesteld.

Wij staan in die opvatting niet alleen. Het vertegenwoordigde democratische stelsel bestaat inmiddels honderd jaar. In 1917 werd het algemeen kiesrecht voor mannen ingevoerd. Dat gebeurde door een zakenkabinet onder leiding van premier P. W. Cort van der Linden, waarschijnlijk de beste premier die Nederland ooit heeft gehad. Hij voerde het algemeen kiesrecht door, beslechtte de schoolstrijd en hield Nederland buiten de Eerste Wereldoorlog. Cort van der Linden was tevens de laatste liberale premier van Nederland, totdat Mark Rutte in 2010 in die functie aantrad.

Cort van der Linden zag een eeuw geleden al de gevaren die het algemeen kiesrecht met zich mee bracht. Het zou immers gepaard gaan met de opkomst van politieke partijen die het functioneren van de democratie zouden aantasten.

In zijn fraaie politieke biografie Cort van der Linden (1846-1935) Minister-president in oorlogstijd, in 2007 door Johan den Hertog gepubliceerd, valt te lezen dat Cort van der Linden sterk de mening was toegedaan dat het belang van georganiseerde partijen moest verminderen.

Oud-premier Cort van der Linden. Beeld anp

De Raad van State steekt anno 2017 de lof over de vertegenwoordigde democratie, die beter zou zijn dan directe democratie, maar op die vertegenwoordigers valt wel het een en ander aan te merken, zo wist Cort van der Linden een eeuw eerder al. De partijpolitiek dwong politici volgens hem om steeds het partijbelang boven het landsbelang te stellen.

Hij voorzag ook wat wij nu populisme noemen. Partijen moesten bij verkiezingen proberen de massa achter zich te krijgen: 'De minder ontwikkelde massa werd opgezweept om deelbelangen te ondersteunen.'

Cort van der Linden wilde het algemeen kiesrecht alleen accepteren als er een manier werd gevonden om de rol van partijpolitiek terug te dringen. En dat middel was er: Graag wijzen wij de vice-voorzitter van de Raad van State erop dat Van der Linden voorstander was van een corrigerend middel om de wil van het volk tot uitdrukking te brengen: het referendum.

Volgens hem was een referendum de enige manier om wetgeving in overeenstemming te brengen met de wil van het volk. Het volk dat bij de Kamerverkiezingen de leuzen van volksmenners volgde, zou volgens hem beter in staat zijn een oordeel te geven over een concreet thema.

Van der Linden onderscheidde twee soorten referenda. Allereerst het koningsreferendum. Dat moest worden gehouden in geval van een conflict tussen Eerste en Tweede Kamer. Als de Eerste Kamer een wet verwierp zou het volk het laatste woord krijgen. Daarnaast zou het volk zelf om een referendum moeten kunnen vragen als een wet door beide Kamers was aangenomen.

De grondwetcommissie wilde er in 1917 echter niet aan. Net als vandaag wilden de confessionelen liever zelf als 'volksvertegenwoordigers' namens hun onderdanige achterban blijven beslissen. Dat model acht Piet Hein Donner een eeuw later nog steeds het beste. Wij niet. Wij gaan gaarne de discussie aan over verbetering van onze democratie. Dat onze democratie een onderhoudsbeurt hard nodig heeft, zal de Raad van State toch met ons eens zijn.

Thierry Baudet is fractievoorzitter van de partij Forum voor Democratie in de Tweede Kamer. Paul Frentrop is voorzitter a.i. van Forum voor Democratie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden