Barbara Bush, de ziel van Amerika

Stephan Sanders

Ik kan en mag hier niet sentimenteel over doen, maar toen ik gisteren mijn laptop openklapte en zag dat Barbara Bush was overleden, 92 jaar oud, raakte me dat. Zoiets heeft iets aanstellerigs wanneer je mensen van verre kent, als publieke figuren; ik bedoel, de volkse tranen om prinses Diana heb ik nooit begrepen, en Barbara Bush zou de eerste zijn om haar eigen dood licht ironisch te becommentariëren.

Wat was ze nu helemaal geweest: de vrouw van president Bush sr, de moeder van Bush jr., zowel First Lady als First Mother: afgeleide functies die in onze hedendaagse, feministische ogen toch wat te dienend voorkomen. Leading from behind, is dat niet van oudsher de vrouwelijke rol?

Toch was haar betekenis groter dan je op grond van haar biografie zou vermoeden: ze was een sfeer­maker. Dit klinkt nog te nuffig. Laat me de Nederlandse schrijver Bert Keizer citeren, die ooit zei: ‘De ziel in het lichaam is als de sfeer in een feestje. Ongrijpbaar, maar wel bepalend of een feestje geslaagd is of niet.’

Barbara Bush belichaamde de liberale ziel van de oude Republikeinse partij, die met haar overlijden definitief is gestorven. Bij Barbara Bush kon je nog een link vermoeden met de oervader van de Grand Old Party: Abraham Lincoln, de 16de president, die een officieel einde maakte aan de Amerikaanse slavernij. Vergelijk haar met president Trump, voor wie Barbara Bush een gezond dedain koesterde: ‘Een vrouwenhater, een ophitser: ik begrijp gewoon niet hoe mensen op zo’n man kunnen stemmen.’ Zij, elitevrouw uit het Oosten, keek neer op the Donald.

Zelf was Barbara, net als haar moeder Pauline Robinson actief geweest in de Burgerrechtenbeweging. Ze haalde geld op voor the United Negro College Fund en als First Lady wilde ze per se een zwarte perssecretaresse. Ze kon geëmancipeerd uit de hoek komen. Toen haar man president werd, verklaarde ze: ‘Ik zal mijn haar niet verven, ik zal mijn garderobe niet vervangen, en ik ga zeker niet afvallen.’

De Republikeinse partij die zij voorstond, de partij waar in de 19de en 20ste eeuw juist veel zwarte Amerikanen hun hoop op gevestigd hadden, is niet meer. Trump heeft die partij van het geld en de macht maar ook van de gelijke rechten verschrompeld tot een partij van het geld en het ressentiment. In ons land gaat het niet zo goed met de PvdA, maar wij hebben nog een heleboel andere partijen. In Amerika hebben ze er maar twee, en die ene is onder Trump zo onherkenbaar veranderd, dat je van een zombiepartij moet spreken.

In 1991 woonde ik in het midden van Amerika, en werd door een rijke blanke vriend meegenomen naar een fundraising diner voor de Republikeinen in Chicago. Heel veel oud geld kwam daar samen, de elites van de oostkust, maar ook de nieuw­komers met het snelle Wall Street-kapitaal. De zaal zag grijs, blauw en wit van de spoelingen, ik zat daar behoorlijk op te vallen met mijn toen nog aanwezige dreadlocks. In de gauwigheid telde ik hooguit tien zwarte Amerikanen, op honderden anderen. De rijke vriend betaalde de 1.500 dollars per schaars gevuld bordje.

Barbara Bush. Foto Getty Images

De president maakt zijn opwachting, Bush sr., en komt met Barbara van achteren aanschrijden. De hoofden in de zaal draaien zich naar het paar, er wordt geklapt, iedereen krijgt even een adrenalinestoot. De Bushes lopen voorbij en iets van hun klatergoud valt op onze schouders. Dan draait Barbara zich om, en loopt recht op mij af: ‘Good to see you here.’ Ze schudt mijn hand.

‘And by the way: I love your hairdo.’

De president zelf lacht ondertussen beminnelijk, een beetje als de vrouw van de president.

Ik zal daarna door talloze aanwezigen aangeschoten worden, omdat ze er zeker van zijn dat ik een VIP ben, iets met Hollandse handel en olie en Shell.

Dat was grappig genoeg. Maar dat Barbara Bush waarschijnlijk juist de armste aanwezige uitkoos om die de hand te schudden en even in het zonnetje te zetten: strategie en pr, het zal, maar ook ‘de ziel in het lichaam’, of laten we zeggen: de sfeer in een land, die welwillend was en die nu dag na dag meer vergiftigd raakt.

Stephan Sanders is journalist en columnist. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.