Opinie

Bangmakerij om Grexit is volstrekt misplaatst

Dat de EU of de euro uit elkaar vallen als Griekenland vertrekt, is onwaarschijnlijk. Hou daarom op met apocalyptische retoriek.

Demonstratie voor het parlementsgebouw in Athene van Grieken die in de eurozone willen blijven. Beeld AP

In 2005 probeerde toenmalig minister van Economische Zaken in Nederland, Laurens Jan Brinkhorst, de bevolking te motiveren om vóór de Europese grondwet te stemmen door te dreigen met 'anders gaat het licht uit'.

Als het echt belangrijk wordt, ontstaat de neiging om simplistische bangmakerij in de strijd te gooien. Kennelijk is een volwassen debat over de EU nog steeds moeilijk en is het makkelijker om zwart-wittegenstellingen te gebruiken: u bent voor of u bent tegen, er is geen weg terug of er komt oorlog, de EU laat Griekenland zinken of de EU geeft Griekenland een perspectief.

Nu de Griekse crisis tot een nieuwe climax komt, kunnen de balansen van de laatste maanden worden opgemaakt. Het Griekse drama gaf inzichten in hoe de EU functioneert. Van alle thema's die we kunnen aansnijden om de Grexit-episode te evalueren is er één die eruit springt: het geweld waarmee economen, politici en commentatoren hun meningen hebben geponeerd. Veelal gevat in enkele zinnen werden de zwaarste bedreigingen over de Europese burgers uitgestrooid als Griekenland niet gered zou worden binnen de eurozone. Uitvergroting, simplisme, extreme dreigementen en emotionele beeldspraken zijn veelvuldig gebezigd.

Adriaan Schout. Beeld .

Apocalyptische beeldspraken

In België waarschuwde commentator Bart Eeckhout van De Morgen met een herhaling van de 'bloedige Europese geschiedenis' als de EU doorgaat met het vernederen van de Grieken. De Europese houding wordt samengevat als 'de Grieken moeten bloeden'. Hitlersnorretjes en andere bedenkelijke toespelingen zijn veelvuldig langsgekomen in beeld en woord. De Tweede Wereldoorlog is nog steeds de ultieme dooddoener in actuele Europese vraagstukken.

Apocalyptische beeldspraken werden ook gebruikt door economen zoals Bas Jacobs, door te waarschuwen dat de Grexit een 'perfect storm' zou zijn. De boodschap van de parallel is duidelijk: de Grexit is een alles verwoestende orkaan. Griekse politici als Tsipras en Varoufakis zijn veel Europese commentatoren voorgegaan in het uitdragen van kennelijk onvermijdelijke rampen voor bijvoorbeeld Italië mocht Griekenland de euro verlaten. Kamerlid Wouter Koolmees van D66 heeft herhaaldelijk gewaarschuwd voor 'het' besmettingsgevaar. Financiële markten zouden het idee kunnen krijgen tegen bijvoorbeeld Spanje te gaan speculeren.

Onvermijdelijk zijn ook de vele terloopse verwijzingen geweest naar 'de' geopolitieke gevaren van de Grexit. Geopolitiek, hoe abstract ook, bleek de afgelopen maanden een handige strohalm om zonder veel verdere overwegingen het gevaar van de Grexit kracht bij te blijven zetten. De Griekse overheid heeft deze angst waarschijnlijk actief aangewakkerd door Poetin een aantal keren te bezoeken en te bellen. De instabiliteit van de regio rond de Bosporus met het emanciperende Turkije en het dubieuze Rusland heeft Griekenland gewicht gegeven. Echter, hoe dat gekoppeld is aan de Grexit is niet precies duidelijk geworden en de Grexit is niet hetzelfde als NAVO-exit. Vaak kwamen de geopolitieke dreigementen niet veel verder dan een enkele zin. Dreigementen moet je vooral kort houden.

Risicovolle positie

Één vraag die moet worden gesteld is waarom in de EU in zwaarbeladen beeldspraken moet worden gesproken. Het lijkt mij onwaarschijnlijk dat de EU of de euro uit elkaar vallen door de Grexit. De stabiliteit van de eurozone is van zeer veel meer afhankelijk dan van Griekenland. Financiële markten hebben ook echt niet een Grexit nodig om op het idee te komen om andere landen aan te vallen. Dat financiële markten Italië niet op de korrel nemen komt, onder andere, door de ECB. Mogelijk is er wel enig financieel besmettingsgevaar en dat zou een liberaal politicus als Wouter Koolmees ook gewoon 'risico' of 'marktwerking' kunnen noemen in plaats van 'besmettingsgevaar'.

Het geopolitieke gevaar is ook niet direct afhankelijk van wel of geen Grexit. Binnen of buiten de euro, Griekenland heeft een risicovolle positie in relatie tot Rusland of Turkije. Het is nog maar de vraag of het werkelijk zoveel voordelen biedt om een chantabel Griekenland binnen de eurozone te hebben, of de EU geen grip op Griekenland heeft buiten de eurozone en of de Grieks-Russische vriendschap zo aanlokkelijk is voor een land dat onder het juk van oligarchen probeert uit te komen. Evenzo is voorzichtigheid geboden rond platitudes over de EU die Griekenland zou laten vallen of over weigeringen van de eurozone om schulden af te schrijven. De nuance in EU-debatten blijkt vaak het eerste slachtoffer.

De EU en de eurozone zijn geen kasplantjes die gepresenteerd moeten worden als kwetsbaar. Het uitvergroten van angsten toont het gebrek aan vertrouwen in de weerbaarheid van de EU en de euro. Juist in spannende situaties zoals nu rond Griekenland moet de balans gezocht worden. Één les van de afgelopen maanden is dat we af moeten van angsten, overstatements en zwart-witdenken. De EU is volwassener en stabieler dan veel commentatoren en politici denken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden