GASTCOLUMN ILIAS MAHTAB

Babyboomer en generatie X moeten zélf worden wakker geschud

Hoogleraren en studenten voeren protest tegen de bezuinigingen in het wetenschappelijk onderwijs, tijdens de opening van het academisch jaar in Leiden. Beeld ANP

Na jaren van marktwerking en uitholling van onze maatschappij is het hoog tijd dat de overheid haar zorgplicht weer serieus neemt, betoogt gastcolumnist Ilias Mahtab. Weg met dat ‘neoliberale beleidsdenken’ en de ‘saneringskoorts’ in de publieke sector.

Dinsdag is het Prinsjesdag, een feestelijk ijkmoment. Het is namelijk de start van het nieuwe werkjaar voor kabinet Rutte-III dat inmiddels de helft van de reguliere speeltijd aan de knoppen zit in Den Haag.

Voor wie het vergeten is: in 2017 presenteerde het huidige kabinet onder het motto ‘Vertrouwen in de toekomst’ haar plannen voor Nederland. Met als hoofddoel om ‘een sterk land nog beter te maken voor iedereen’, en dan met name voor mensen die hun vertrouwen in de overheid kwijt zijn.

Maar wie tijdens de opening van het nieuwe studiejaar een school of een universiteit binnenloopt, doorgaans ook feestelijke momenten, krijgt niet het gevoel dat er veel vertrouwen in de toekomst is.

Pijnlijke bezuinigingen

In Leiden protesteerden honderden wetenschappers en studenten tegen het beleid van de minister van Onderwijs, Ingrid van Engelshoven (D66). Vanaf volgend jaar gaat er meer geld naar bètatechniek ten koste van alfa-, gamma- en medische vakken. Volgens Van Engelshoven is dat een ‘budgetneutrale oplossing’ voor de tekorten. ‘Forse en pijnlijke bezuinigingen’ en ‘geschuif met geld’, volgens de universiteiten. De actiegroep WOinActie zegde het vertrouwen in de minister op.

Minister van Basis- en Voortgezet Onderwijs Arie Slob dacht ook handig te zijn, en zoog een ‘extraatje’ voor het primair onderwijs uit zijn duim. Misleiding, volgens de scholen, het bedrag was al bekend als loonbijstelling.

Het onderwijssysteem schreeuwt om meer geld, en dat is niet anders bij andere publieke diensten zoals de gezondheidszorg, de sociale zekerheid en de volkshuisvesting. Deze week maakte het Nibud bekend dat 800 duizend huishoudens financieel klem zitten door te hoge huurkosten. Daardoor houden ze niet genoeg geld over voor hun levensonderhoud en zorgkosten.

Saneringskoorts

In een interview met de Volkskrant maakte oud-bankier Rutger Koopmans zich zorgen over de sociaaleconomische toekomst van jongeren. Volgens Koopmans willen zestigers jongeren ‘wakker schudden’.

Terecht wijst Koopmans op de uitholling van de publieke sector die zijn generatie veroorzaakte na decennialang marktwerking, bezuinigingen, afstoten en privatiseren van publieke diensten. Sympathiek van Koopmans, maar is het niet zijn generatie die wakker moet worden geschud?

Sinds de babyboomgeneratie het beleid bepaalt, heerst de saneringskoorts en is het terugdringen van de overheid de kerngedachte onder opeenvolgende kabinetten. Na dertig jaar rücksichtslos doorvoeren van een bedrijfsmatige aanpak gaat het neoliberaal beleidsdenken tussen de oren en onder je ribben zitten. De vraag is of de babyboomers en generatie X niet te ‘besmet’ zijn om de sociaal-economische of de groene toekomst van het land te bepalen.

Dat uithollen manifesteert zich aan ene kant door simpelweg te weinig geld en aandacht voor diensten die ons allen aangaan. Met als gevolg jarenlang lijden onder personeelstekort, lange wachtlijsten en te hoge werkdruk.

Aan de andere kant worden neoliberale beleidsinterventies gerechtvaardigd door economische groei ten behoeve van het collectieve belang, lees: waarmee verdienen we als land het meeste geld.

Vertrouwen terugwinnen

In het belang van collectieve welvaart is de zorgplicht van de overheid ingeruild voor de ‘participatie-ideaal’ van zelfredzame en gezonde burgers die hun eigen broek ophouden, hard werken en niet te veel kosten maken.

Minister Van Engelshoven weet ook wel dat haar beleid tot forse bezuinigingen leidt voor de alfa-, gamma-, en medische studies. En dat de vrije keuze van jongeren voor een bepaalde studie, baan of levensstijl verder wordt ingeperkt. Toch kiest ze onder het mom van ‘doelmatigheid binnen onderwijs’ voor het economische belang van werkgevers en de arbeidsmarkt die behoefte heeft aan technici.

‘We investeren in onze collectieve voorzieningen’, staat in het regeerakkoord uit 2017, want ‘iedereen moet zich verzekerd weten van een veilige, zorgzame en hechte samenleving.’ Als het goed is, heeft Rutte-III nog twee jaar te gaan om het vertrouwen in de toekomst en in de overheid te vergroten.

Burgers die zich in de steek voelen gelaten krijgen vertrouwen in de toekomst en in de overheid als ze het idee hebben dat de overheid haar zorgplicht serieus neemt. En die zorgplicht is niet investeren in de algemene welvaart van het land, maar in de sociale mobiliteit van de burger door bevordering van de maatschappelijke positie. Dat betekent: gelijke toegang tot overheidsvoorzieningen, scholing en de arbeidsmarkt en het tegengaan van achterstand en segregatie.

Een dubbeltje heeft immers vertrouwen in de toekomst als het weet dat het een kwartje kan worden.

Ilias Mahtab is adviseur sociaal domein en publicist en deze maand gastcolumnist op Volkskrant.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden