Aziatische Nederlanders zien zichzelf niet terug

Stereotypering

In de Nederlandse film- en televisieproducties zijn vrijwel geen Aziatische Nederlanders te zien.

Ebbie Tam in de film Het paard van Sinterklaas.

Naar aanleiding van enkele opvallende gevallen van 'whitewashing' en 'yellowface' hebben Nederlandse media de afgelopen maanden verschillende keren bericht over Hollywood en de gebrekkige representatie van personen van Aziatische afkomst.

Floortje Smit geeft (V, 11 augustus) een beknopt overzicht van de meest recente 'Aziatische' controverses in Hollywood. Het is goed dat Nederlandse media hierover berichten. Het zou vervolgens ook aanleiding moeten zijn om een kritische blik te werpen op de representatie van Aziatische Nederlanders in Nederlandse film- en televisieproducties. Nederland doet het wat dat betreft namelijk slechter dan de VS.

In Hollywoodproducties is inderdaad sprake van ondervertegenwoordiging en stereotiepe afbeeldingen van personen van Aziatische afkomst. Maar er is ook verbetering zichtbaar. Populaire televisieseries als Master of None (Netflix) en Fresh Off the Boat (ABC) bevatten niet-stereotiepe Aziatisch Amerikaanse hoofdpersonages. Hetzelfde geldt voor grote filmproducties als The Fast and the Furious-reeks, Star Trek en het onlangs aangekondigde Ocean's 8, de all-female spin-off van Ocean's Eleven.

Stereotiepe rollen

In Nederlandse mainstream film- en televisieproducties zijn nog steeds vrijwel geen (herkenbare) Aziatische Nederlanders te zien. Wanneer zij wel te zien zijn, dan vooral in stereotiepe rollen zoals de welbekende slecht Nederlands sprekende restauranteigenaar. Dit stereotype vormt ook de basis voor de tenenkrommende wijze waarop de Chinees Nederlandse 'meneer Cheung' - een van de meest zichtbare Aziatische Nederlanders op de Nederlandse televisie - wordt ingezet en neergezet als de Chinese 'Ander' in het spelprogramma Ik hou van Holland.

Positieve uitzonderingen zijn schaars. Kortgeleden was de Chinees Nederlandse Jennifer de Jong nog te zien in een aflevering van De wereld rond in 6 stappen, maar verder dateren de weinige positieve representaties van Aziatische Nederlanders van enkele jaren geleden. Het betreft dan bijvoorbeeld het Indische familieverhaal Ver van familie (2008) en Het paard van Sinterklaas (2005), waarin hoofdpersonage Winky een meisje van Chinese afkomst is. Goed nieuws is wel dat het Nederlands Filmfonds onlangs bijna 2 miljoen euro heeft toegekend aan de Moluks Nederlandse filmmaker Jim Taihuttu voor de productie van zijn film De Oost over de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd.

Nederlandse film- en televisieproducenten lijken over het algemeen nauwelijks gemotiveerd of zelfs maar geïnteresseerd om de situatie te verbeteren. Zij onderkennen het belang van 'realistischere' representaties van Aziatische Nederlanders (en andere niet-witte Nederlanders) niet.

Reza Kartosen-Wong, docent mediastudies.

'De Ander'

Echter, wanneer Aziatische Nederlanders in Nederlandse films en televisieseries stereotiep worden afgebeeld en hun 'anders-zijn' wordt benadrukt, kan dat bij kijkers het idee versterken dat Aziatische Nederlanders geen 'echte' Nederlanders zijn. Dit legitimeert uiteindelijk het behandelen van Aziatische Nederlanders als 'de Ander', eventueel culminerend in racistische beledigingen en andere vormen van sociale en culturele uitsluiting.

Voor mijn promotieonderzoek heb ik gekeken naar jonge Aziatische Nederlanders en hun consumptie van film en televisie. Deze in Nederland geboren en/of getogen Aziatische Nederlanders keren zich nadrukkelijk af van Nederlandse film- en televisieproducties. Dat is mede het gevolg van het gebrek aan niet-stereotiepe representaties van Aziatische Nederlanders waar zij zich mee kunnen identificeren: zij zien zichzelf niet terug in Nederlandse film en televisie. Dat bevestigt voor hen het idee dat zij door witte Nederlanders niet worden gezien als 'echte' Nederlanders. Uiteindelijk kan dit leiden tot verminderde identificatie met de Nederlandse populaire cultuur en de Nederlandse cultuur in het algemeen.

Nederlands voelen

Overheid en samenleving hameren op het belang van sociale cohesie en het belang om je als etnische minderheid vooral Nederlands te voelen. Een gedeelde Nederlandse identiteit is daarvoor onmisbaar. Meer niet-stereotiepe representaties van Aziatische Nederlanders in Nederlandse film- en televisieproducties helpen daarbij. Die zorgen ervoor dat Aziatische Nederlanders worden gezien als 'gewone' Nederlanders.

Tegelijkertijd zullen die onder Nederlanders van Aziatische afkomst leiden tot sterkere identificatie met Nederlandse (populaire) cultuur en sterkere gevoelens van inclusie en 'belonging'. En passant wordt zo het kijkerspubliek voor Nederlandse film- en televisieproducties vergroot - een win-winsituatie voor iedereen dus, inclusief de producenten.

Reza Kartosen-Wong is docent mediastudies aan de Universiteit van
Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.