Opinie The big picture

Ayatollahs passen vastgoedmethode toe op Trump

Rob Vreeken en Arie Elshout becommentariëren beurtelings het buitenlandse nieuws.

De getroffen olie-installatie in Abqaiq, Saoedi-Arabië, op 20 september 2019. Iran ontkent elke betrokkenheid. Beeld REUTERS

Van alle tegenstanders van Donald Trump is Iran de geraffineerdste. We zien de incidenten en horen de krijgshaftige taal tussen de antagonisten. Wat minder opvalt, is het stille steekspel dat zich onder de oppervlakte afspeelt. De Iraanse ayatollahs spiegelen zich aan de Amerikaanse vastgoedpresident, spelen het spel volgens zijn regels en hopen hem zelfs op zijn eigen terrein te verslaan.

Meermalen schreef ik: Trump blijft dicht bij zichzelf. Als politiek ongeschoolde zoekt hij houvast in zijn ervaringen uit de ruwe wereld van de New Yorkse projectontwikkelaars. Hij vindt dat je als onderhandelaar genoeg drukmiddelen moet verzamelen om de ander zo lang onder water te kunnen houden dat die ten slotte proestend en naar adem happend toegeeft. Als president past Trump deze vastgoedmethode toe op de internationale politiek.

In de handelsoorlog met China stapelt hij de ene op de andere tariefmaatregel. Iran onderwerpt hij aan steeds hardere sancties om het land te dwingen te onderhandelen over een nieuw nucleair akkoord met betere garanties tegen een Iraans kernwapen. Het Iraanse regime kraakt: de olie-uitvoer is ingestort en de Iraanse bevolking zucht onder prijsstijgingen. Maar net als China is Iran nog niet gezwicht.

Sterker, Iran vecht terug, met Trumps eigen wapens. Tegenover diens politiek van ‘maximale druk’ stelt het een politiek van ‘maximale tegendruk’. In de geest van de Amerikaanse president/projectontwikkelaar schroeft Teheran de escalatiespiraal op teneinde de ander te overtroeven.

Deze zomer legde Iran een onder Britse vlag varende olietanker aan de ketting en haalde het een Amerikaanse drone neer. Verder waren er aanvallen op olietankers in de Straat van Hormuz en op olie-installaties in Saoedi-Arabië. Het Iraanse bewind ontkende in deze gevallen elke betrokkenheid, maar volgens de VS, Frankrijk, Groot-Brittannië en Duitsland zat het wel degelijk achter de aanval op Saoedisch grondgebied.

Het Westen ziet een patroon en een motief: het doelwit is de oliesector, door die te bedreigen wil Teheran duidelijk maken dat het de voor de wereldeconomie vitale olieroutes kan verstoren.

De boodschap: Trump, jij pijnigt ons, en wij jou en je bondgenoten. Jij zet hoog in, wij gaan daaroverheen. Het Iraanse bewind opereert zo op zijn Trumps, minus het Trumpiaanse lawaai.

De vraag is nu wie het eerst gaat wankelen. The New York Times citeerde onlangs Iraanse analisten die stelden dat de haviken in Teheran denken dat ze intussen de overhand hebben. Trump houdt niet van gewapende conflicten. Een vergeldingsaanval voor het neerhalen van de Amerikaanse drone blies hij op het laatste moment af. Hij voert economische oorlogen, geen militaire. ‘Hij is geen leeuw, hij is een konijn’, zegt een analist in Teheran. Er zit een grens aan Trumps vermogen via escalatie de tegenstander eronder te krijgen.

Irans wapenkist daarentegen is nog niet uitgeput. Het is een meester in heimelijke oorlogvoering via bevriende milities in het Midden-Oosten, terreuraanslagen en politieke moorden, tot in Nederland aan toe. Zijn arm reikt ver, ook al is die vaak niet zichtbaar.

De confrontatie tussen Iran en Trump is geen ver-van-ons-bedshow. De vernietiging van de Saoedische olie-installaties leidde tot verontruste automobilisten op het tankstation aan het eind van mijn straat: het Journaal registreerde er de zorgen over hogere benzineprijzen. Een sentiment waarvoor ook Trump in een verkiezingsjaar gevoelig is.

Hij weet nu dat Iran hem ook pijn kan doen en staat sinds kort open voor een top met zijn Iraanse collega Rohani. Dat is winst voor de Iraniërs, maar dat wil nog niet zeggen dat ze ook aan de winnende hand zijn. Ze blijven vastzitten in de wurggreep van de Amerikaanse sancties, wat niet handig is in een gevecht waarin het erom draait wie de langste adem heeft. Maar Trump beseft wel dat hij in zijn onderhandelingsstijl op zijn gelijke is gestuit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden