ColumnSheila Sitalsing

Autocratie houdt niet op bij de grens, tot zover de diplomatie van zachte krachten

null Beeld

Zo weerloos ben je dus. Je vliegt met een Europese luchtvaartmaatschappij, gevestigd in Dublin, in vrijheid van Athene naar Vilnius. Van EU naar EU. Van vrij gebied naar vrij gebied, dwars over ’s werelds grootste aaneengesloten blok van vrije landen (waarbij bij het begrip ‘vrijheid’ niet moet worden gedacht aan het ­pathetische gejank van de jammeraars die het dictatoriaal ­vinden dat ze een mondkapje op moeten in de Lidl, maar aan het echte begrip vrijheid, de vrijheid van doen en denken).

Zo vlieg je dus door de Unie van vrede en veiligheid, en van de diplomatie van de zachte krachten. En dan klauwt de dolle dictator wiens toorn je was ontvlucht je brutaalweg terug, terwijl het hele continent handenwringend toekijkt. Tot zover de kracht van soft power.

Dissidenten moeten altijd op hun hoede zijn, ook als ze een nette vluchtelingenstatus en een eigen huis in Almere hebben, ook als hun nieuwe thuisland ze bescherming biedt, ze ‘staatsburger’ noemt, een nieuw paspoort geeft en een nieuw leven belooft. Je kunt in hartje Londen tegen een poloniumvergiftiging oplopen. Of om iets voor vijven op zomaar een middag in november in de Jan van Riebeekstraat in Den Haag een kogel door je hoofd krijgen, zoals de uit Iran gevluchte Ahmad Mola Nissi in 2017 overkwam.

‘Transnationale repressie’ noemt Freedom House het fenomeen dat autoritaire leiders hun tentakels tot ver over de eigen landsgrenzen heen uitstrekken om gevluchte activisten, critici, journalisten die te veel vragen stellen of andere vijanden van het regime te achtervolgen, te intimideren, online ­lastig te vallen, af te luisteren of berichten met teksten als ‘we weten waar je bent’ te sturen. Soms misbruikt de tiran in kwestie de juridische procedures van het gastland om de dissident in handen te krijgen. Soms gaat het verder, dan worden vluchtelingen ontvoerd, vergiftigd of doodgeschoten, ze krijgen ­onverklaarbare ‘ongelukken’ of gezondheidsproblemen, of ze eindigen in stukken gezaagd op een ambassade.

Freedom House documenteerde 608 van dit soort gevallen in het rapport Out of Sight, not Out of Reach, dat afgelopen ­januari verscheen – bij twaalf daarvan is sprake van rechtstreekse, geslaagde moordaanslagen. Een bonte stoet onfrisse regimes is er schuldig aan, van China tot Rusland, van Egypte tot Venezuela, en van Bhutan tot Turkmenistan. Autocratie houdt niet op bij de grenzen.

Thuis jammerden we eerst nog dat er allang een strafexpeditie naar Minsk onderweg zou zijn als Belarus zou grenzen aan de oostgrens van de Verenigde Staten. Dat er allang wraakzuchtige moorddrones zouden zijn opgestegen om de vernedering ongedaan te maken, wanneer een Amerikaans passagierstoestel, met Amerikanen aan boord, op weg van Amerikaans grondgebied naar Amerikaans grondgebied, onder valse voorwendselen naar vijandig gebied zou zijn gedreven om onder de neus van de Amerikaanse autoriteiten een jonge journalist van boord te pikken (een jonge journalist die daarbij ‘ze gaan me executeren’ zei tegen een medepassagier).

Waarschijnlijker is dat ook de Amerikanen het zouden hebben laten gebeuren en eerst hun knopen zouden tellen. En dat is één land, met één regering. De EU telt er 27. Maandagavond laat kwamen deze 27 niettemin tot de eensgezinde conclusie dat sancties op hun plek zijn en dat vliegen over het luchtruim van Belarus afgelopen moet zijn. Ze klonken stuk voor stuk strijdlustig, Mark Rutte incluis. Dat kon slechter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden