Column Bert Wagendorp

Asschers partij is met negen zetels het linkse Kleinduimpje geworden

Bert Wagendorp

Op vrijdagmiddag keek ik uit het raam naar de Nieuwestreek op Schiermonnikoog en luisterde naar Lodewijk Asscher. Die had een interview gegeven aan Jaap Jansen van de podcast Betrouwbare Bronnen, waarin Jansen wekelijks de situatie in politiek Nederland onder loep neemt. De podcast is in het medialandschap zo langzamerhand de laatste burcht van het goede gesprek, ver verwijderd van de nerveuze scoringsdrift van talkshows op tv en de radioziekte die voorschrijft dat na elke vier zinnen een muziekje moet volgen. De podcast heeft de tijd.

Op podcasts klinken ondervraagden daardoor meestal tamelijk ontspannen en dat gold ook voor Asscher. Hij vertelde dat hij na de desastreuze verkiezingsnederlaag van 2017 had geleden aan ontsnappingsfantasieën: een rustige plek ergens aan de oostkust van Amerika, waar hij met zijn familie een ‘gezellig en vrolijk’ bestaan zou gaan leiden en wilde gaan vissen in de rivier – terwijl hij niet van vissen houdt en ook niet weet hoe het moet: dat heet wanhoop.

Daarna ging het over het leiderschapsgevecht met Diederik Samsom. Daar kreeg hij nog steeds pijn van in zijn buik en dat had hij ‘niet moeten doen’. De manier waarop Asscher zijn oude maatje destijds onverhoeds aanviel maakte hem voor mij tot een soort Brutus. Goed, iedereen neemt weleens een verkeerd besluit en het pleit voor de politicus die bereid is dat toe te geven. Bovendien is Julius Caesar dood maar leeft Samsom nog.

Daarna werd het interessant: Asscher pleitte voor samenwerking met SP en GroenLinks bij de volgende verkiezingen, mogelijk zelfs met een gezamenlijke lijst. Het was alweer een flinke tijd geleden dat een leider van een linkse partij het idee van progressieve samenwerking agendeerde. Nogal logisch dat Asscher er nu mee komt, kun je cynisch constateren, zijn partij is met negen zetels het linkse Kleinduimpje geworden. Maar dat wil niet zeggen dat het een slecht plan is.

Heel lang geleden lag progressieve samenwerking ook op tafel, in 1971 waren er zelfs plannen voor een Progressieve Volkspartij, een fusie van PvdA, D66 en PPR – een van de voorlopers van GroenLinks. Een jaar later gingen die drie partijen met één programma de verkiezingen in: Keerpunt ’72. Dat leverde 56 zetels op.

Sindsdien is de concrete progressieve samenwerking een stille dood gestorven. In 2002 ging ik samen met collega Jan Hoedeman op zoek naar de samenwerkingsbereidheid bij GroenLinks, SP, D66 en PvdA.

Een gezamenlijk kopje koffie of thee behoorde tot de mogelijkheden kregen we te horen, maar verder was het wantrouwen wat de klok sloeg. Bij links is het percentage ideologische scherpslijpers dat bereid is andersdenkenden de tent uit te vechten, altijd vrij hoog geweest. Het hardnekkig verdedigde Hollandse eigen gelijk is er veel meer de norm dan bij het pragmatische rechts. Linkse partijen richten zich altijd meer op de kiezers van linkse concurrenten dan op die van rechtse. Ook Asscher deinsde er in 2017 niet voor terug GroenLinks in een kwaad daglicht te stellen, teneinde de schade voor zijn eigen partij te beperken.

Maar nu is er een nieuwe Asscher, een vrolijke man die na lang nadenken een koers heeft uitgestippeld en die denkt dat hij die het best met SP en GL kan varen. ‘Het is veel krachtiger als je veel idealisten verenigt’, zei hij. Een ‘wervend alternatief’ lonkt, nu zich een kentering in de tijdgeest lijkt te voltrekken en zelfs Klaas Dijkhoff wel klaar is met het neoliberale verhaal en de schade die dat heeft aangericht.

Het zal niet meevallen, maar misschien slaagt Asscher erin het GroenLinks van Jesse Klaver en de SP van Lilian Marijnissen ervan te overtuigen dat zijn PvdA een andere is dan de arrogante machtspartij van vroeger – hij hoeft alleen maar naar zijn zetelaantal te wijzen – en dat er intensief moet worden samengewerkt om potten te breken – SP en GroenLinks zijn nu ook weer niet zo heel veel groter.

Even overwoog ik aan de toog van hotel Van der Werff de stemming onder het kiezersvolk te gaan peilen, maar daar zag ik vanaf, ik wilde de vrolijke onbezorgde vrijdagmiddagstemming niet bederven.

Deze kiezer is na de door rechts gedomineerde decennia in elk geval voor.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden